<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Archiving DTD v1.0 20120330//EN" "JATS-journalarchiving.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0">
  <front>
    <article-meta>
      <title-group>
        <article-title>Repair Design of Packing Tube Operator Work Aids in the Packaging Industry with Nordic Body Map and Anthropometry Methods</article-title>
        <subtitle>Rancangan Perbaikan Alat Bantu Kerja Operator Packing Tube pada Industri Packaging dengan Metode Nordic Body Map dan Antropometri</subtitle>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib id="person-6747392c30071a637cf538077d4f4249" contrib-type="person" equal-contrib="no" corresp="no" deceased="no">
          <name>
            <surname>Novitasari</surname>
            <given-names>Melisa</given-names>
          </name>
          <email>novitasarimelisa78@gmail.com</email>
          <xref ref-type="aff" rid="aff-1" />
        </contrib>
        <contrib id="person-52dfaab0fb7ad1753a5a7f6ac1f7c4e7" contrib-type="person" equal-contrib="no" corresp="no" deceased="no">
          <name>
            <surname>Putra</surname>
            <given-names>Boy Isma</given-names>
          </name>
          <email>boy@umsida.ac.id</email>
          <xref ref-type="aff" rid="aff-2" />
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff-1">
        <country>Indonesia</country>
      </aff>
      <aff id="aff-2">
        <country>Indonesia</country>
      </aff>
      <history>
        <date date-type="received" iso-8601-date="2021-10-29">
          <day>29</day>
          <month>10</month>
          <year>2021</year>
        </date>
      </history>
      <abstract />
    </article-meta>
  </front>
  <body id="body">
    <sec id="heading-4ddfa9d71733d4b80886dd8a5c293498">
      <title>Pendahuluan</title>
      <p id="_paragraph-14">PT. Betts Indonesia adalah perusahaan yang bergerak dibidang <italic id="_italic-561">pa</italic><italic id="_italic-562">c</italic><italic id="_italic-563">k</italic><italic id="_italic-564">a</italic><italic id="_italic-565">g</italic><italic id="_italic-566">i</italic><italic id="_italic-567">n</italic><italic id="_italic-568">g </italic><italic id="_italic-569">t</italic><italic id="_italic-570">u</italic><italic id="_italic-571">be</italic>. Perusahaan ini terletak di Ngoro Industri Persada L-1 Mojokerto. <italic id="_italic-572">T</italic><italic id="_italic-573">ub</italic><italic id="_italic-574">e</italic>yang dihasilkan pada setiap harinya mencapai puluhan ribu dengan berbagai macam merek untuk produk kesehatan dan kecantikan. Ada dua jenis bahan yang digunakan untuk membuat <italic id="_italic-575">t</italic><italic id="_italic-576">ub</italic><italic id="_italic-577">e</italic>itu sendiri yaitu ABL (<italic id="_italic-578">Al</italic><italic id="_italic-579">u</italic><italic id="_italic-580">m</italic><italic id="_italic-581">u</italic><italic id="_italic-582">n</italic><italic id="_italic-583">i</italic><italic id="_italic-584">u</italic><italic id="_italic-585">m</italic><italic id="_italic-586">B</italic><italic id="_italic-587">a</italic><italic id="_italic-588">r</italic><italic id="_italic-589">iel</italic><italic id="_italic-590">L</italic><italic id="_italic-591">a</italic><italic id="_italic-592">mi</italic><italic id="_italic-593">n</italic><italic id="_italic-594">e</italic><italic id="_italic-595">t</italic>) dan PBL (<italic id="_italic-596">Pl</italic><italic id="_italic-597">a</italic><italic id="_italic-598">s</italic><italic id="_italic-599">tic</italic><italic id="_italic-600">B</italic><italic id="_italic-601">a</italic><italic id="_italic-602">r</italic><italic id="_italic-603">iel</italic><italic id="_italic-604">L</italic><italic id="_italic-605">a</italic><italic id="_italic-606">mi</italic><italic id="_italic-607">n</italic><italic id="_italic-608">e</italic><italic id="_italic-609">t</italic>). PT. Betts ini sendiri dalam proses <italic id="_italic-610">pa</italic><italic id="_italic-611">c</italic><italic id="_italic-612">k</italic><italic id="_italic-613">i</italic><italic id="_italic-614">n</italic><italic id="_italic-615">g</italic>masih menggunakan cara manual menggunakan tangan.</p>
      <p id="_paragraph-15">Setiap pekerja di PT. Betts Indonesia memiliki beban kerja masing-masing namun stasiun kerja <italic id="_italic-616">p</italic><italic id="_italic-617">a</italic><italic id="_italic-618">c</italic><italic id="_italic-619">k</italic><italic id="_italic-620">i</italic><italic id="_italic-621">n</italic><italic id="_italic-622">g </italic>yang memiliki beban kerja yang lebih dibanding dengan stasiun kerja yang lain ini dikarenakan masih menggunakan cara kerja yang manual dengan posisi tubuh membungkuk lebih dari 30° dan hampir 80% pekerja mengeluhkan bagian tubuh lain timbul rasa tidak nyaman (<italic id="_italic-623">i</italic><italic id="_italic-624">n</italic><italic id="_italic-625">j</italic><italic id="_italic-626">u</italic><italic id="_italic-627">r</italic><italic id="_italic-628">ies</italic>).</p>
      <p id="_paragraph-16">REBA sebuh metode cepat untuk menilai posisi kerja atau postur leher, punggung, lengan pergelangan tangan, dan kaki seorang pekerja. Sesuai den gan permasalahn diatas REBA mengevaluasi postur, kelakuan, aktivitas, dan faktor <italic id="_italic-629">c</italic><italic id="_italic-630">o</italic><italic id="_italic-631">up</italic><italic id="_italic-632">li</italic><italic id="_italic-633">n</italic><italic id="_italic-634">g</italic>yang menimbulkan cidera akibat aktivitas yang dikerjakan berulang-ulang. Dari masalah diatas peneliti berharap mampu memberikan alat bantu kerja sehingga dapat meminimkan cidera pada bagian tubuh operator <italic id="_italic-635">pa</italic><italic id="_italic-636">c</italic><italic id="_italic-637">k</italic><italic id="_italic-638">i</italic><italic id="_italic-639">n</italic><italic id="_italic-640">g</italic><italic id="_italic-641">t</italic><italic id="_italic-642">ub</italic><italic id="_italic-643">e</italic>dan mempermudah pengecekan pada produk sehingga memperkecil tingkat kecacatan produk.</p>
    </sec>
    <sec id="heading-c90646fc7faf30df52d49580b552ff97">
      <title>Metode Penelitian</title>
      <p id="_paragraph-17">2.1 Ergonomi</p>
      <p id="_paragraph-19">Merupakan ilmu yang mengkaji mengenai karakteristik manusia mulai dari kelebihan dan juga kekuranganya serta mempergunakannya sebagai informasi untuk merancang suatu produk, fasilitas, lingkungan dan bisa juga lingkunagn dengan mengacu pada tercapainnya suatu kualitas kerja yang bagus tanpa mengabaikan keselamatan, kesehatan dan kenyamanan pekerja[1].</p>
      <p id="_paragraph-20">Tujuan utama yang hendak dicapai dari ergonomi adalah tercapainnya sistem kerja yang produktif dan kualitas kerja yang terbaik, disertai dengan kemudahan, kenyamanan, dan efisiensi kerja, tanpa mengabaikan kesehatan dan keselamatan kerja[2]. Secara umum tujuan dari penerapan ergonomi adalah :</p>
      <list list-type="bullet" id="list-d48d20d913436153e321f6a163ecf4b9">
        <list-item>
          <p>Memberikan kesejahteraan fisik dan mental dengan cara meringankan cidera, meringankan beban fisik dan mental, memberikan penilaian kepuasan kerja.</p>
        </list-item>
        <list-item>
          <p>Memberikan kesejahteraan sosial dengan cara meningkatkan kualitas sosial dan memberikan jaminan sosial selama masa usia produktif maupaun setelah tidak produktif.</p>
        </list-item>
        <list-item>
          <p>Menyeimbangkan berbagai aspek yang ada seperti aspek teknis, ekonomis, antropologis dan budaya dari setiap sistem kerja sehingga tercapai kualitas kerja yang tinggi.</p>
        </list-item>
      </list>
      <p id="_paragraph-21">Perancangan yaitu menyatukan atau merangkai berbagai macam komponen satu dengan komponen yang lain dengan pengetahuan atau persoalan menjadi satu satu keutuhan. Oleh sebab itu perancangan sering juga disebut dengan istilah merangkai suatu komponen satu dengan kompinen yang lainnya menjadi satu kesatuan yang utuh atau menjadi sutu produk. Salah satu masalah ergonomi yang sering terjadi pada pekerja sektor informal adalah keluhan <italic id="_italic-644">musculoskeletal</italic>[3]. Keluhan <italic id="_italic-645">musculoskeletal</italic>adalah keluhan pada bagian otot-otot faktor keluhan terhadap gangguan <italic id="_italic-646">musculoskeletal </italic>yaitu[4]:</p>
      <list list-type="bullet" id="list-661eb4098ceb36a042a78c9d51804b74">
        <list-item>
          <p>Peregangan otot yang berlebihan</p>
        </list-item>
        <list-item>
          <p>Aktivitas berulang</p>
        </list-item>
        <list-item>
          <p>Sikap kerja tidak alamiah</p>
        </list-item>
      </list>
      <p id="_paragraph-22">Ketentuan hukum mengenai kesehatan kerja terdapat dalam undang-undang kesehatan pasal 23 menegaskan bahwa kesehatan kerja meliputi pelayanan kesehatan kerja, pencegahan penyakit akibat kerja dan syarat-syarat kesehatan. Berdasarkan hal tersebut sangat penting dilakukannya analisis dan penangan terhadap risiko ergonomi yang dapat menganggu kesehatan dan kenyamanan dengan harapan dapat mengurangi risiko tersebut [5].</p>
      <p id="_paragraph-23">2.2 Nordic Body Map </p>
      <p id="_paragraph-24"><italic id="_italic-659">N</italic><italic id="_italic-660">o</italic><italic id="_italic-661">r</italic><italic id="_italic-662">d</italic><italic id="_italic-663">ic</italic><italic id="_italic-664">B</italic><italic id="_italic-665">od</italic><italic id="_italic-666">y</italic><italic id="_italic-667">M</italic><italic id="_italic-668">a</italic><italic id="_italic-669">p</italic>yaitu suatu bentuk kuesioner guna mengidentifikasi bagian tubuh mana yang sering terjadi atau mengalami cidera dan juga rasa tidak nyaman pada saat bekerja. Kuesioner ini banyak digunakan oleh para ahli untuk menentukan seberapa parahnya tingkat gangguan pada sistem <italic id="_italic-670">m</italic><italic id="_italic-671">u</italic><italic id="_italic-672">s</italic><italic id="_italic-673">c</italic><italic id="_italic-674">u</italic><italic id="_italic-675">l</italic><italic id="_italic-676">o</italic><italic id="_italic-677">s</italic><italic id="_italic-678">k</italic><italic id="_italic-679">e</italic><italic id="_italic-680">let</italic><italic id="_italic-681">al</italic>[6].</p>
      <p id="_paragraph-25">2.3 Antropometri<bold id="_bold-122"> </bold></p>
      <p id="_paragraph-26">Secara definitif <italic id="_italic-690">an</italic><italic id="_italic-691">t</italic><italic id="_italic-692">r</italic><italic id="_italic-693">opo</italic><italic id="_italic-694">metri</italic>dapat dinyatakan sebagai suatu studi yang berkaitan dengan ukuran dimensi tubuh manusia meliputi daerah ukuran, kekuatan, dan aspek lain dari gerakan tubuh. Salah satu faktor pembatas kinerja tenaga kerja adalah tidak adanya keserasian ukuran, bentuk sarana, dan prasarana kerja terhadap tenaga kerja. Dalam mengatasi keadaan tersebut diperlukan data antropometri tenaga kerja sebagai acuan dasar disain sarana dan prasarana kerja[7]. Tubuh manusia secara alamiah sudah dirancang dengan begitu adanya dengan berbagai macam ukuran yang berbeda, berikut infomasi tentang berbagai macam aggota tubuh yang perlu diukur.</p>
      <p id="_paragraph-27">2.4 Beban Kerja</p>
      <p id="_paragraph-28">Beban kerja merupakan sejauh mana kapasitas individu pekerja dibutuhkan dalam menyelesaikan tugas-tugas yang diberikan kepadanya, yang dapat diindikasikan dari jumlah pekerjaan yang harus dilakukan oleh pegawai, dan waktu/batasan waktu yang dimiliki oleh pekerja dalam menyelesaikan tugasnya, serta pandangan subjektif individu tersebut sendiri mengenai pekerjaan yang diberikan kepadanya [8].</p>
      <p id="_paragraph-29">Beban kerja yaitu sejumlah kumpulan kegiatan dalam jangka waktu tertentu yang harus segera diselesaikan oleh suatu unit organisasi atau pemegang jabatan. Pengukuran beban kerja juga merupakan salah satu teknik manajement dengan cara melakukan proses penelitian dan pengkajian secara analis untuk mendapatkan suatu informasi jabatan [9]. Dari sudut pandang ergonomi, setiap beban kerja yang diterima oleh seseorang harus sesuai atau seimbang baik terhadap kemampuan fisik, kemampuan kognitif, maupun keterbatasan manusia yang menerima beban tersebut. Faktor-faktor yang mempengaruhi beban kerja dalam penelitian yaitu sebagai berikut[9]:</p>
      <list list-type="bullet" id="list-28d3caa8a042a840461dc2567a72655f">
        <list-item>
          <p>Faktor eksternal yaitu beban yang berasal dari luar tubuh pekerja, seperti:</p>
        </list-item>
        <list-item>
          <p>Faktor internal yaiut faktor yang berasal dari dalam tubuh akibat dari reaksi beban kerja eksternal yang berpotensi sebagai stresor, meliputi faktor somatis (jenis kelamin, umur, ukuran tubuh, status gizi, kondisi kesehatan, dan sebagainya), dan faktor psikis (motivasi, persepsi, kepercayaan, keinginan, kepuasan, dan sebagainya).</p>
        </list-item>
      </list>
      <p id="_paragraph-30">Gambar1. Data <italic id="_italic-695">an</italic><italic id="_italic-696">t</italic><italic id="_italic-697">r</italic><italic id="_italic-698">o</italic><italic id="_italic-699">p</italic><italic id="_italic-700">o</italic><italic id="_italic-701">metri</italic>untuk perancangan produk</p>
      <p id="paragraph-4c26aaf41f76f09361c0945fcd89f710">2.4 Rapid Entire Body Assessment ( R E B A)</p>
      <p id="_paragraph-32">[10] <italic id="_italic-718">R</italic><italic id="_italic-719">ap</italic><italic id="_italic-720">id</italic><italic id="_italic-721">E</italic><italic id="_italic-722">n</italic><italic id="_italic-723">t</italic><italic id="_italic-724">i</italic><italic id="_italic-725">r</italic><italic id="_italic-726">e</italic><italic id="_italic-727">B</italic><italic id="_italic-728">od</italic><italic id="_italic-729">y</italic><italic id="_italic-730">A</italic><italic id="_italic-731">ss</italic><italic id="_italic-732">estme</italic><italic id="_italic-733">n</italic><italic id="_italic-734">t</italic>(REBA) adalah sebuah metode yang dikembangkan dalam bidang ergonomi yang dapat digunakan secara cepat untuk menilai posisi kerja atau postur leher, punggung, lengan, pergelangan tangan, dan kaki seorang operator. Pada perhitungan nilai REBA dari postur kerja operator yang telah didapatkan maka dapat diketahui level resiko dan kebutuhan akan tindakan yang perlu dilakukan untuk perbaikan kerja. REBA sebagai salah satu metode yang digunakan untuk menganalisis postur tubuh pekerja memiliki beberapa kelebihan. Kelebihan dari metode REBA adalah:</p>
      <p id="_paragraph-33">1.Merupakan metode yang cepat untuk menganalisi postur tubuh pekerja pada suatu populasi pekerja yang dapat mengakibatkan ketidaknyamanan dalam melakukan pekerjaan.</p>
      <p id="_paragraph-34">2. Dapat mengidentifikasi faktor-faktor resiko kerja dalam suatu pekerjaan.</p>
      <p id="_paragraph-35">3. Metode ini dapat digunakan untuk menganalisis postur tubuh baik yang stabil maupun yang tidak stabil.</p>
      <p id="_paragraph-36">4.Nilai aktivitas dapat berguna dalam menyelesaikan masalah, untuk menentukan prioritas penyelidikan dan perubahan yang perlu dilakukan.</p>
    </sec>
    <sec id="heading-adefffd65ca4af27fda006fb9313940e">
      <title>Hasil dan Pembahasan</title>
      <p id="_paragraph-38">3.1 Perhitungan Keluhan Rasa Sakit</p>
      <p id="_paragraph-39">Pengumpulan data dilakukan melalui hasil kuisioner pada statiun packing di PT. Betts Indonesia. Hasil dari rekapitulasi persentase keluhan pekerja di stasiun <italic id="_italic-735">pa</italic><italic id="_italic-736">c</italic><italic id="_italic-737">k</italic><italic id="_italic-738">i</italic><italic id="_italic-739">n</italic><italic id="_italic-740">g</italic>berdasarkan kuesioener <italic id="_italic-741">N</italic><italic id="_italic-742">o</italic><italic id="_italic-743">r</italic><italic id="_italic-744">d</italic><italic id="_italic-745">i</italic><italic id="_italic-746">c</italic><italic id="_italic-747">B</italic><italic id="_italic-748">od</italic><italic id="_italic-749">y</italic><italic id="_italic-750">M</italic><italic id="_italic-751">a</italic><italic id="_italic-752">p</italic>seperti pada Tabel 1 berikut:</p>
      <table-wrap id="_table-figure-1">
        <label>Table 1</label>
        <caption>
          <title>Rekapitulasi Data Keluhan Sakit</title>
          <p id="_paragraph-41" />
        </caption>
        <table id="_table-1">
          <tbody>
            <tr id="table-row-68c0ed6f40272b231a19c24b793a45b8">
              <td id="table-cell-b87db69f13128c19d465cfb86d9fec73" rowspan="3">NO</td>
              <td id="table-cell-e43e862dcc6aefc74d2c019993827259" rowspan="3">Jenis Keluhan</td>
              <td id="table-cell-34f38b3956813d1e928006e540ebb783" colspan="4">Tingkat Keluhan</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-47a98d13fbf0545133acb9ac2c16d498">
              <td id="table-cell-cca86c64246db6cb8554423a1587b988" colspan="2">Tidak Sakit</td>
              <td id="table-cell-86e50ea2ff6e53054000dab795cb17a1" colspan="2">Sakit</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-72b61c8240b290ea4406ecc01923e098">
              <td id="table-cell-cf860c1055b637c9861d4bdb6074304e">Jumlah</td>
              <td id="table-cell-b628f5874425e0e354d2b78327aad198">%</td>
              <td id="table-cell-af0f22052965e10f94f52d2a6870c282">Jumlah</td>
              <td id="table-cell-1742522a6236da748f6bb45d28559af2">%</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-6d48ffee286bff0cc1289512faacdef3">
              <td id="table-cell-000603a9f92bb4ad7056705b01caf107">1</td>
              <td id="table-cell-865b5755742ef6794231198a997a1e04">Sakit / Kaku pada leher atas</td>
              <td id="table-cell-202b548639fa69c9c6a84d02fe67b0c0">0</td>
              <td id="table-cell-6dfc4cb9dfa5b485fa5031b0a598f645">0</td>
              <td id="table-cell-d3ea5c7423172e3a439e38f1ac5ebef2">40</td>
              <td id="table-cell-2a2fdc9e73d573b481aa541f0ffe97c7">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-1e1b54c7c31499bd77a3889dfbb0197a">
              <td id="table-cell-72722cf3c501a44557bce2628c7c41ee">2</td>
              <td id="table-cell-370128959131244c1280844f40eacf5c">Sakit pada Bahu kiri</td>
              <td id="table-cell-3d8d4e0ada30901c3f903eeabce59be0">5</td>
              <td id="table-cell-7048d23c9f2b4cbf6703f263fc30d5b4">12.5</td>
              <td id="table-cell-21aca9d630a316279640b112bbcfdfbc">35</td>
              <td id="table-cell-f11a22f58308884a112d5fa4c5c94762">87.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-23a232a637d7e6ea4472f75453bc74d9">
              <td id="table-cell-fd2f8a3943aff59d37efb6aaf64aff90">3</td>
              <td id="table-cell-f3e8815f4ec3969d0e2f591a9c4bb979">Sakit pada bahu sebelah kanan</td>
              <td id="table-cell-785a5c0975d70fd48c1d26dc272ef077">35</td>
              <td id="table-cell-7e0ae571d1f3ebecf290059b045b6a86">87.5</td>
              <td id="table-cell-513fe55b4dda8859a14953efe98efe79">5</td>
              <td id="table-cell-bb087e468a6eb2cdb8b2813ebaf38ea3">12.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-726e9a3cc775cb62d0c1b64594f99175">
              <td id="table-cell-fd0c51703a2910db0d51037c3000d9e8">4</td>
              <td id="table-cell-fb78a2f98c0debe3a5e613fb57672abb">Sakit lengan atas kiri</td>
              <td id="table-cell-85abb1b1d516b26a9d1791aa4305dc25">40</td>
              <td id="table-cell-08f0b4c7b49565f20e3de3f3aebf0bc9">100</td>
              <td id="table-cell-51b3f84ae77476959390b1d14c556ff7">0</td>
              <td id="table-cell-506326ad8e13f75a1ded72cb5bb1fa37">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-a839dfb1303fec7f7712255673b8b364">
              <td id="table-cell-44663ceb3b77e9f3fd330c144e98acaf">5</td>
              <td id="table-cell-2be4996796d098bd3c0a425a88da90de">Nyeri punggung</td>
              <td id="table-cell-764008cc0e7341af39fdeed419175f84">5</td>
              <td id="table-cell-1c147c3a9855f7febc583538d8012891">12.5</td>
              <td id="table-cell-a1c8f8deeed5e3aaf8e2a7ad7409d6a9">35</td>
              <td id="table-cell-58d2571e5a6a8130d1886e151fa40f0d">87.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-56adeb5d0b198050722ed93d249ecdba">
              <td id="table-cell-b0e4fff798432429d3a0493316db991d">6</td>
              <td id="table-cell-0373d2837dafc73bc600bedba5305a55">Sakit pada bagian lengan atas</td>
              <td id="table-cell-a73fa18b20cc5c3968521eabb3a1f302">0</td>
              <td id="table-cell-8e5fd7b178ef0752a4213b8365d81333">0</td>
              <td id="table-cell-5505e7e490a304dca6c36c16f0f8597f">40</td>
              <td id="table-cell-f4d03949dce3d6ae85efbcfcaee1bc1f">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e4e8b03283dd5c0a018174ae137697dd">
              <td id="table-cell-743f2e01bdf01cfdf98a4413b55f2706">7</td>
              <td id="table-cell-fc00332513203cf9cde806458d1b8161">Nyeri pada bagian pinggang</td>
              <td id="table-cell-6fc27b7dc36e97009ecc66a5987468f3">35</td>
              <td id="table-cell-28a280eae20419e3de3cbc4e220e0060">87.5</td>
              <td id="table-cell-5cadfad44b5c41d906a92f66b2e46c75">5</td>
              <td id="table-cell-8402871cd465671e0e041a4363797020">12.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-d85eb69ae1c25400ac4bd05f704ec077">
              <td id="table-cell-34aafdd7bf522fd563f2f050a7b8458e">8</td>
              <td id="table-cell-c6e4f05a91fa601411c7e68cfbdb7aee">Sakit bagian pantat(buttock)</td>
              <td id="table-cell-4230006357212be7de4899883b49c40f">40</td>
              <td id="table-cell-834d5d2ff12aba8e3bd2235fe9e9b56e">100</td>
              <td id="table-cell-17784098e6825d494651508e2811873c">0</td>
              <td id="table-cell-2dca29d03b2d5d3c547daada1103de7a">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-03775c26c2c7d40fedf4aa1763b9963a">
              <td id="table-cell-b8fd2322ebf71bca47bf1ec861e14ef8">9</td>
              <td id="table-cell-89e44d30dc95c0888a00bbc680731c0b">Sakit sebelah pantat (bottom)</td>
              <td id="table-cell-ccdaec4158bb1174b25bb6e8e6519ba1">40</td>
              <td id="table-cell-7645f18be72b63dce368fec5e0d7c597">100</td>
              <td id="table-cell-81f25781a0ffb70d176c98d55f65e509">0</td>
              <td id="table-cell-4c99456efbc40126e193c637bef685a1">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-12a8a295a3ff2bf136d63e44489a77e2">
              <td id="table-cell-a8c480947bcf4b80dc8ac822f9ba3ad7">10</td>
              <td id="table-cell-6513630c49f66bad35aec2f4d4d580f3">Sakit pada siku kanan</td>
              <td id="table-cell-63abbbad9640d2ab42f62dd555445d30">40</td>
              <td id="table-cell-eb3957ac176e816d5b2122ea1f9d7eff">100</td>
              <td id="table-cell-dd98a8b2ee8181c301e6579d55831098">0</td>
              <td id="table-cell-05138dda16eed3b3f1a563226bb6cea4">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-9c84899672ab5b6477e8eea8e545ec48">
              <td id="table-cell-6e62bf84fc926fcd7008f243913bc2cc">11</td>
              <td id="table-cell-9ec721841d96efd5a56a479c94b4e5a3">Sakit pada lengan baawah kiri</td>
              <td id="table-cell-2073971844a8bc4ca2167e76166069a8">35</td>
              <td id="table-cell-9dece29091e1938fdf537e0fd6c9f2ca">87.5</td>
              <td id="table-cell-445ce71a49f677d5f7f3720d5ae65c89">5</td>
              <td id="table-cell-9452c15e56be24631367e0b8ccdbe483">12.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-52a6db4cfd3f7d5ff49b01882be0e76c">
              <td id="table-cell-de36811b43b62ccf3dc42b1b2acd822a">12</td>
              <td id="table-cell-de3e77d6e97b9ddd19ab4758c42343af">Nyeri lengan bawah kanan</td>
              <td id="table-cell-db8d814ba9aa634ccec29d4fa01105a2">40</td>
              <td id="table-cell-348d9be21ae22e7950b0f27d50e0cab2">100</td>
              <td id="table-cell-40cbaedbbb8a2028c69a1a689bc5e78d">0</td>
              <td id="table-cell-66ad43ce9ac0f4705a8e4331a5f133f9">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-8b6d3b32a2b8f691c7bfdf1593bc8707">
              <td id="table-cell-29ec83fbc90c41f656c3657e761aca04">13</td>
              <td id="table-cell-36166ade497296dc69259f8407cf8c2d">Sakit pergelangan tangan kiri</td>
              <td id="table-cell-7328219fff7eeb72d0136b85a36323c7">0</td>
              <td id="table-cell-0cb5b074e65ec7963d8d4936b5496d04">0</td>
              <td id="table-cell-c03c2629351755e69884dda450fd2407">40</td>
              <td id="table-cell-1d69de501910997d437e5866247e70ed">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-bf4248ab665fd265114f404522443d8d">
              <td id="table-cell-054aa5e518c5c6095c86dd7526637b60">14</td>
              <td id="table-cell-a8ad6ae2cb8c6ea6176da5f4f6b888db">Sakit pergelangan tangan kanan</td>
              <td id="table-cell-df4ceac4f5f91f4014519328c257dae0">0</td>
              <td id="table-cell-923a632517b6c436a58b2cba4efdbc07">0</td>
              <td id="table-cell-4ef7f43f68ceac104cf3f694b6f47542">40</td>
              <td id="table-cell-e26e01403932ee9d60e5faa259738bfd">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-0d68638f18826032c40965c7f3139c29">
              <td id="table-cell-f9654f30fa367e65b30e98d5e5f70855">15</td>
              <td id="table-cell-92f58d7db7fbadf64b4d52753809a925">Sakit tangan kiri</td>
              <td id="table-cell-0fe14b300391cbba40ff5fe561ec2e16">0</td>
              <td id="table-cell-b7c8c7e019cf0f6923b7875d2ffa96e5">0</td>
              <td id="table-cell-ddd62e2a629f7698aa9cb6b2393a0d7b">40</td>
              <td id="table-cell-3be96032ebc4aee39e425f1242ae9fd9">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-901b4850ef7b44ebe2d1e9e688369055">
              <td id="table-cell-2145b8fc273fc9f91f4bb88e4aaaeaf7">16</td>
              <td id="table-cell-95b67a95a39eb23a12932710bfe2a59c">Sakit tangan kanan</td>
              <td id="table-cell-d961dc8ed04c4565a16c49a12c70ac76">0</td>
              <td id="table-cell-1d5172e2bd43eac81c2e4b8e4cb744c4">0</td>
              <td id="table-cell-738d33b97553e6da14063e158b8ade8f">40</td>
              <td id="table-cell-6b5f626b5c6b465a41346035fa3f795f">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e31913fbd6962b3c9acf27ee8dc6660f">
              <td id="table-cell-96d9ae29c1b54f09064278352c3e7a25">17</td>
              <td id="table-cell-25a4b97f51f2da9af97ccfc0ec6c978e">Nyeri bagian paha kiri</td>
              <td id="table-cell-e675afeb3e4f1c7a30c7386b1aa34584">40</td>
              <td id="table-cell-365dc15add790ff6a207fc48d3f0f0cf">100</td>
              <td id="table-cell-9f28fbe5bd2986f83842bdecce10b68b">0</td>
              <td id="table-cell-5e3f6593c73dc87349b1221850c15381">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-a34b2b49d85d3b3887553e3b95601743">
              <td id="table-cell-1d5793f2e5bd878dffa0b09c4df24c1b">18</td>
              <td id="table-cell-37167e98707484f83ccada3b221e8b74">Nyeri bagian paha kanan</td>
              <td id="table-cell-16589de2a8a3c6752bc3aa07cdf1d91e">40</td>
              <td id="table-cell-1349f51c470a123b4d20d5074a665001">100</td>
              <td id="table-cell-a9dcbcc6aa483df027b6d830fec99f5a">0</td>
              <td id="table-cell-0882829664e0b39a5411c26f4c702220">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-9d65cfe2e95ef44fe02c3339a4980ac0">
              <td id="table-cell-373f51e424818de3edadada629ddb435">19</td>
              <td id="table-cell-9b11c3ec4b59b497bb5ad33cf4995d21">Nyeri lutut kiri</td>
              <td id="table-cell-db4187cad1aa9bb53aea710b94eaf167">40</td>
              <td id="table-cell-29b126bb2210eb299055c898a49ef9d7">100</td>
              <td id="table-cell-49d4286edd55c1aec732fa41d1aa0132">0</td>
              <td id="table-cell-0f876856f28fc9ec1a883d2561071380">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-6ab4cfff745c627d4e4bf9a985f4595a">
              <td id="table-cell-12461bc4f702a510a211f175c6829a6e">20</td>
              <td id="table-cell-b5d257129c0edda96bf0aab8e5c6b009">Nyeri lutut kanan</td>
              <td id="table-cell-c4b7aa22c8c2d625b0e8cc7982b222f9">40</td>
              <td id="table-cell-b4da4c63232dd1c3620d9ac31f4ee72f">100</td>
              <td id="table-cell-fb0cf60629c72d542f67fa9ab51860fd">0</td>
              <td id="table-cell-81ee2afdf869498e152f3d7e10888aa6">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-9d0c7969fcd294fa4a2707c18f080a24">
              <td id="table-cell-7c1ba1d0448331b5aca2f56f37f9ed9a">21</td>
              <td id="table-cell-6b58ebb30e4ca23df0256f6d20adaaf8">Sakit bagian betis kiri</td>
              <td id="table-cell-9b8ae895d2c2c0856f9b5a3b4fcea2e5">0</td>
              <td id="table-cell-2fc1c036320522f6a1252bbf0b4d76cb">0</td>
              <td id="table-cell-752a62c05454d64845553294d5c8a979">40</td>
              <td id="table-cell-7a4eea82c3b098b41a0f9669869bf9b9">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-ca07bf3e940219f84dd45405f0ace29c">
              <td id="table-cell-8b33581373322eea23c023b00733661f">22</td>
              <td id="table-cell-c882e1af1d86ddf70b70da889d5ff902">Sakit bagian betis kanan</td>
              <td id="table-cell-e9058dd0496fa76b62932f5e8c883e07">0</td>
              <td id="table-cell-6eca1877ea89ad8ea263fafd7d6fd9d0">0</td>
              <td id="table-cell-80e9218b3a5e673de5d4dbf403ab4b7e">40</td>
              <td id="table-cell-8b0670b83fcdd3237776a997f7f6e29f">100</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-7edc95201441186709d872b7e25f53e7">
              <td id="table-cell-ee9ad22f7398da8e4d700a67a176d6cb">23</td>
              <td id="table-cell-e9afdaaaf447a0149d470bd84ab37f20">Sakit pergelangan kaki kiri</td>
              <td id="table-cell-f13d8854dd93e70a8494741627b25ab9">40</td>
              <td id="table-cell-ccc118ca74e3208993201a455f4a213d">100</td>
              <td id="table-cell-42d093788b9ae27d9de243994aaf3ba2">0</td>
              <td id="table-cell-0713609b5e2a2d8b709e036f02a79f62">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-50cc4f1b819792df6d24b297cd4b8781">
              <td id="table-cell-6f9a460b618ac15a98711e2e85c764c0">24</td>
              <td id="table-cell-91b4a69762fe604dddc4df1f06006bf9">Sakit pergelangan kaki kanan</td>
              <td id="table-cell-fc57720e759bfd8370c8a4f48c8177bb">40</td>
              <td id="table-cell-5b252eeb630762d4bacb568ec6647cd7">100</td>
              <td id="table-cell-d9d24b738c4bcecc0e7a544e3ba7d278">0</td>
              <td id="table-cell-4ebbcf46c50e9b1ffbf89a1f5c4cd936">0</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-97272483aadef1e45fa2cdc2e4161d55">
              <td id="table-cell-342e20935d2f48266c8d0c83df76ecb8">25</td>
              <td id="table-cell-e02e3294a7fceeee9b1705066a3b8e30">Kaki kiri merasa sakit</td>
              <td id="table-cell-2309eae3a26d97a7eb0402e4e32ccebc">35</td>
              <td id="table-cell-f29d5d88df10a26db7242c1bc7393c9c">87.5</td>
              <td id="table-cell-ff20bb3e161f086ad3b8b5cffc63915b">5</td>
              <td id="table-cell-c9dcd79d513702d5e7d18e21cb31aeb1">12.5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-8f44108e275930a46213e5302c381eee">
              <td id="table-cell-eaeda15aa9c17614d825f5ef47265958">26</td>
              <td id="table-cell-e7fb99460cd5c2498725b57b2dd13bab">Kaki kanan merasa sakit</td>
              <td id="table-cell-ea570bdef111c6fb13dad01763b950a5">35</td>
              <td id="table-cell-e7a20867a6474568f33d5b5c763b318a">87.5</td>
              <td id="table-cell-75745551a4ae0d95187d7a9941408655">5</td>
              <td id="table-cell-dbb97f3913ece5d4480d005afa4fa258">12.5</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-42">3.2 Penilaian Postur Kerja Setelah Perbaikan Menggunakan Metode REBA</p>
      <p id="_paragraph-43">Pengambilan data awal pada reba yaitu dengan cara pengambilan foto posatur tubuh kerja packing tube manual. fokus pengambilan gambar yaitu mulai dari leher, punggung, lengan, pergelangan tangan, hingga kaki. Pola aktivitas kerja tersebut dapat dilihat pada gambar 2.</p>
      <p id="_paragraph-44">Gambar2. Aktivitas <italic id="_italic-753">P</italic><italic id="_italic-754">a</italic><italic id="_italic-755">c</italic><italic id="_italic-756">k</italic><italic id="_italic-757">i</italic><italic id="_italic-758">n</italic><italic id="_italic-759">g</italic>Manual</p>
      <p id="_paragraph-45">Sebelum penentuan hasil table A maka terlebih dahulu dilakukan pemberian nilai atau skor yang meliputi (batang tubuh, leher dan kaki). Grup B yang meliputi (lengan atas, lengan bawah dan pergelangan tangan), dari hasil rekap grup A dan grup B akan didapatkan hasil dari grup C, kemudian dari hasil skor grup C ditambahkan dengan <italic id="_italic-760">a</italic><italic id="_italic-761">ctivity</italic><italic id="_italic-762">s</italic><italic id="_italic-763">c</italic><italic id="_italic-764">o</italic><italic id="_italic-765">r</italic><italic id="_italic-766">e</italic>, maka akan diperoleh skor akhir REBA yang berguna untuk menentukan tingkat resiko cidera dengan menetapkan tindakan korektif yang diperlukan untuk mengurangi resiko tersebut.</p>
      <p id="_paragraph-46">a. Perhitungan Grub A</p>
      <p id="_paragraph-47">Posisi <italic id="_italic-767">t</italic><italic id="_italic-768">r</italic><italic id="_italic-769">un</italic><italic id="_italic-770">k</italic>(batang tubuh) dengan sudut 20º <italic id="_italic-771">flexi</italic><italic id="_italic-772">o</italic><italic id="_italic-773">n</italic>, termasuk dalam pergerakan &gt;60º <italic id="_italic-774">fl</italic><italic id="_italic-775">e</italic><italic id="_italic-776">xi</italic><italic id="_italic-777">o</italic><italic id="_italic-778">n</italic>dapat dilihat pada Gambar 2 untuk skor pergerakan REBA posisi <italic id="_italic-779">t</italic><italic id="_italic-780">r</italic><italic id="_italic-781">un</italic><italic id="_italic-782">k</italic>(batang tubuh) yaitu sebesar 4. Untuk posisi <italic id="_italic-783">n</italic><italic id="_italic-784">e</italic><italic id="_italic-785">c</italic><italic id="_italic-786">k</italic>(leher) dapat dilihat untuk bagian kepala 35 sedikit miring pada sumbu tubuh, yaitu pada sudut 80,06º, jadi termasuk dalam kategori &gt; 20º <italic id="_italic-787">e</italic><italic id="_italic-788">x</italic><italic id="_italic-789">te</italic><italic id="_italic-790">n</italic><italic id="_italic-791">s</italic><italic id="_italic-792">i</italic><italic id="_italic-793">o</italic><italic id="_italic-794">n</italic>sehingga skor +1. Skor REBA pada posisi <italic id="_italic-795">n</italic><italic id="_italic-796">e</italic><italic id="_italic-797">c</italic><italic id="_italic-798">k</italic>(leher) ini termasuk dalam kategori 2. Posisi kaki seimbang dan bobot tubuh tersebar secara merata sehingga diberi skor 1, dikarenakan kaki membentuk sudut 90º karena &gt; 60º <italic id="_italic-799">flexi</italic><italic id="_italic-800">o</italic><italic id="_italic-801">n</italic>sehingga skor +2, sehingga skor akhir kaki adalah 1+1+2=4. Hasil dapat dilihat pada table 2</p>
      <table-wrap id="_table-figure-2">
        <label>Table 2</label>
        <caption>
          <title>REBA Penilaian Grup A</title>
          <p id="_paragraph-49" />
        </caption>
        <table id="_table-2">
          <tbody>
            <tr id="table-row-cadf7fcd41c1fafbea4252eeb42cbc0b">
              <td id="table-cell-5ccb2f951d3e5716d0e2ecd3acae67b2" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-9f67be3fc7c2293ade818167d146e571" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-82c96447144f70a64ad549ad0d4249fe" colspan="12"> N e c k </td>
            </tr>
            <tr id="table-row-4aa926d6169799ad388744d62c168c12">
              <td id="table-cell-36810abf68caa67ed8f0ca894638c9e3" colspan="4">1</td>
              <td id="table-cell-9d93efbdf35ab8ad17e6d738c58722ed" colspan="4">2</td>
              <td id="table-cell-775fe5ff08dd0292c7b0dc7ce179579a" colspan="4">3</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-391563afc7bbabdf64501cc5df90f5c9">
              <td id="table-cell-6f43e776f37b5ae8c295a350aec1b16f">T r un k</td>
              <td id="table-cell-b60e81706e93bb448263d819eb999dce">Le g s</td>
              <td id="table-cell-23ea09617dff0dc74ecafd6d838ed6db">1</td>
              <td id="table-cell-616ed07c4eb6c102335aa5b6418945e5">2</td>
              <td id="table-cell-22f76ab5b6ff170f472356e1b6869ccd">3</td>
              <td id="table-cell-54fd349f4466643fadd5092d011288da">4</td>
              <td id="table-cell-fcc1534b2e9c461e92f823acc974cf72">1</td>
              <td id="table-cell-b6f74a56eb077e7ef44fe95c3c459654">2</td>
              <td id="table-cell-dc4ee09181083e175fd4a63ec46e33c4">3</td>
              <td id="table-cell-f232d4233f765714366da34adce9a80a">4</td>
              <td id="table-cell-e2a0587985e1acc0f74bdae9257894fa">1</td>
              <td id="table-cell-745d29e3b96ffa9cedf8ca3dfe6568a3">2</td>
              <td id="table-cell-7c500c3b4a08080f5e0c0d1704d940a8">3</td>
              <td id="table-cell-74224e1b07143996fb6c55432c30ec1b">4</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-6c12442fc756c819c01a5c862463edff">
              <td id="table-cell-bc3d7e64442c03dca78bba76e7950e86">1</td>
              <td id="table-cell-8199b03d4d2ab5e401fc0c675d9bebc0">1</td>
              <td id="table-cell-2427b760fc4d32f4ad8e7736457f1fa5">2</td>
              <td id="table-cell-8b792c5de32e0aed828d691a2c71fb62">3</td>
              <td id="table-cell-b75a9bd4c17f262a4a6790239ddbef50">4</td>
              <td id="table-cell-be385e412c001bca107fda6339e6f26d">1</td>
              <td id="table-cell-6cb1b42ae624e7eefa75cb23702e4625">2</td>
              <td id="table-cell-d584c90d7d7897eec6e2eb3cf56bc798">3</td>
              <td id="table-cell-d4e35b7072e47619ddd2bccbabac0755">4</td>
              <td id="table-cell-3a61428f43a1dd12f85304629296bab8">3</td>
              <td id="table-cell-a43b2783f06d103109efa517eda37cb4">3</td>
              <td id="table-cell-e68e06e91a953390fcdaf4c31b7400c6">5</td>
              <td id="table-cell-6ba274b5215b51c18a7e2a68d58e0c7b">6</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-fdbb1828960586084228d292e74905a3">
              <td id="table-cell-c4a5082cd1de5886ff9d5fb45f4c9290">2</td>
              <td id="table-cell-3591c23cafc60f23fbe8d622beafe10e">2</td>
              <td id="table-cell-4d7269375817bbf0c968d5937f1c9e3b">3</td>
              <td id="table-cell-d69e635a58b7b2f7b01810492255794d">4</td>
              <td id="table-cell-bb490cb5ed921d0af21261395635af1e">5</td>
              <td id="table-cell-a93eb5b05a52ebe3c585c9943b7f6a03">3</td>
              <td id="table-cell-948e7f158473b6177c8299de2f4189bb">4</td>
              <td id="table-cell-dc8294947adf2b3f86cc4ea5209e4c36">5</td>
              <td id="table-cell-729b524f4bb3d077218d3b78ba26da4e">6</td>
              <td id="table-cell-492f3402b8735abd3f2e2b3770fc7449">4</td>
              <td id="table-cell-be908ec12919c3c139df7656bce181f5">5</td>
              <td id="table-cell-d2b82ae97a75a70228e2b28d965d72ed">6</td>
              <td id="table-cell-330a0bb84fe989cca542b2d1577fc21a">7</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-908293a535a6b96891634deeddb834de">
              <td id="table-cell-9dfc4d7a0b5b002bd3c4fc83ea4bd918">3</td>
              <td id="table-cell-6c70f63a4fdf33b771b3271b9e44163c">2</td>
              <td id="table-cell-7dfd5654dbf72df3ca674b512307e5fe">4</td>
              <td id="table-cell-2ad9065f4c489af1a24f5f33ef065202">5</td>
              <td id="table-cell-f75f36a243b34aaa507fcb36d8dc5bb5">6</td>
              <td id="table-cell-f3e9ba0f6489bdbb479f96bb605e0912">4</td>
              <td id="table-cell-ebe43fed76da7adfd99d722a2ef31989">5</td>
              <td id="table-cell-6f27de5199fe8115b053f0aaab5106e8">6</td>
              <td id="table-cell-528f638e63596f538eb0293a10fb4607">7</td>
              <td id="table-cell-f7efc9de16facd2f32f710363d9c3769">5</td>
              <td id="table-cell-88253e50743f6c5ebdebd9eb15b9728d">6</td>
              <td id="table-cell-6530becf0f441c354fc0a60a309b6b04">7</td>
              <td id="table-cell-98e7883a6ae5ccea5b33e61fa6dc6425">8</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-cdd197277ca6877a5436f860e6223af0">
              <td id="table-cell-81b257c2a372a2b20dea0016ab9191f6">4</td>
              <td id="table-cell-a3e18ac025e98c015f5af6286cc9f67a">3</td>
              <td id="table-cell-254801ae1ab6c004bbd594bf67584d65">5</td>
              <td id="table-cell-7b71ad5f7c93a72800511474c1e8360e">6</td>
              <td id="table-cell-f18b815b3ebc5b7da64b3eca5f277768">7</td>
              <td id="table-cell-a1361124ba758e07a24cabf87c2b974d">5</td>
              <td id="table-cell-ae42b776d36b91b6ea58137526a63a99">6</td>
              <td id="table-cell-8cc4617388085de46e13c3609ba4a051">7</td>
              <td id="table-cell-e5b832e91ce8ef6708a8c7560bac7670">8</td>
              <td id="table-cell-2f14d97a4f187ea02e29aed723670dea">6</td>
              <td id="table-cell-b3066c6b43f66b07f6dda4b9d9654ed9">7</td>
              <td id="table-cell-436c191057fa6d44c303981a764cae2f">8</td>
              <td id="table-cell-204db5a781e987c2f5e88e603f5dbf3a">9</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e5bdc7ad7142d8089bebe2ce2617d5a7">
              <td id="table-cell-8b01dcc8d6574d8a1b60a9d7f8fbcd64">5</td>
              <td id="table-cell-6d18232160e3b168d1a6874a7fee0c7e">4</td>
              <td id="table-cell-3a08b0479d93e43a04a22305045b41e5">6</td>
              <td id="table-cell-25e65658291cf9aaef62b4986f3f7222">7</td>
              <td id="table-cell-0ec2586f3e3858d1d65565d8e19958ff">8</td>
              <td id="table-cell-0fc9085c8b53be7199ab742ace44687a">6</td>
              <td id="table-cell-e2c5310c7bf8f12269d96db1a83c6fdf">7</td>
              <td id="table-cell-d703343d6c65089e026dd39dde1dfc97">8</td>
              <td id="table-cell-d3d2d447c46df926559129f961744e51">9</td>
              <td id="table-cell-a65d4fede8ed74271ad73f4322696116">7</td>
              <td id="table-cell-948f02c8f235cb9dd64a3e68fed78ed3">8</td>
              <td id="table-cell-da3b92b3270a4040f06f4640dbac8aa4">9</td>
              <td id="table-cell-2dfd1c9bb171928219ef1dc14272fdb5">9</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-d61618e3a4b9eeab624f3964d530ef2e">
              <td id="table-cell-dc86ad976ee673ac27b12ca61e99ab60" colspan="14">Beban</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-8d9357d74a277e32e7fb74848a2ce668">
              <td id="table-cell-4234375dc4911d238af861b56ddd8b76" colspan="2">0</td>
              <td id="table-cell-b8f6b27c74ab1d018b3aa59ab29f1e47" colspan="4">1</td>
              <td id="table-cell-6f19c660fcf6a2660e591b62a087cfb8" colspan="4">2</td>
              <td id="table-cell-c07c5068db01bdfac789de91b9faceb8" colspan="4">+1</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-529693d556410f5b44f38f92e5246e8a">
              <td id="table-cell-ac7afe7d3594e981a17d10c7b58ecc7d" colspan="2">&lt; 5 kg</td>
              <td id="table-cell-c607a715fdfcb1b911215b5520fb2933" colspan="4">5 - 10 kg</td>
              <td id="table-cell-cd92c40ef7bbe5bef2646c60cc703b88" colspan="4">&gt; 10 kg</td>
              <td id="table-cell-060b8b092894c0ab94a1cfef05b30b74" colspan="4">Penambahan beban secara tiba-tiba atau secara cepat</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-50">Pada grup A diperoleh skor sebesar 9 kemudian skor tersebut Tidak dijumlahkan karena berat beban yang</p>
      <p id="_paragraph-51">diangkat dalam hal ini berat beban &lt; 5 kg yang diangkat.</p>
      <p id="_paragraph-52">b. Perhitungan Grub B</p>
      <p id="_paragraph-53">Perhitungan grup B dapat diketahui bahwa posisi <italic id="_italic-813">upp</italic><italic id="_italic-814">er</italic><italic id="_italic-815">a</italic><italic id="_italic-816">r</italic><italic id="_italic-817">ms</italic>(lengan atas) mempunyai sudut pergerakan sebesar 30,35º termasuk dalam <italic id="_italic-818">r</italic><italic id="_italic-819">ang</italic><italic id="_italic-820">e</italic>20º-45º <italic id="_italic-821">flexi</italic><italic id="_italic-822">on</italic>, maka di beri skor 2. Skor akhir REBA pada posisi pergerakan lengan atas didapat sebesar 2. Untuk posisi lengan bahawah (<italic id="_italic-823">flexi</italic><italic id="_italic-824">on</italic>) dengan sudut 75,60º masuk dalam kategori <italic id="_italic-825">r</italic><italic id="_italic-826">ang</italic><italic id="_italic-827">e</italic>pergerakan &lt; 45º <italic id="_italic-828">flexi</italic><italic id="_italic-829">o</italic><italic id="_italic-830">n</italic>. Skor REBA 36 º untuk pergerakan lengan bawah sebesar 3. Pada sudut pergelangan tangan diketahui sudut 15º termasuk dalam range pergerakan &gt; 15º <italic id="_italic-831">flexi</italic><italic id="_italic-832">o</italic><italic id="_italic-833">n</italic>. Skor REBA pada pergelangan tangan sebesar 2. Berdasarkan hasil penilaian grup B dapat dilihat pada Tabel 3.</p>
      <p id="_paragraph-54">Tabel3. REBA Penilain Grup B</p>
      <p id="_paragraph-55">Pada grup B diperoleh skor sebesar 2, kemudian skor tersebut dijumlahkan dengan nilai <italic id="_italic-834">c</italic><italic id="_italic-835">oup</italic><italic id="_italic-836">li</italic><italic id="_italic-837">n</italic><italic id="_italic-838">g</italic>. Dikarenakan pegangan yang digunakan pas dan tepat ditengah dan dilakukan dengan genggaman yang kuat, maka skor <italic id="_italic-839">c</italic><italic id="_italic-840">o</italic><italic id="_italic-841">u</italic><italic id="_italic-842">p</italic><italic id="_italic-843">li</italic><italic id="_italic-844">n</italic><italic id="_italic-845">g</italic>sebesar 0. Skor akhir grup B = Skor pembobotan grup B + Skor <italic id="_italic-846">c</italic><italic id="_italic-847">oup</italic><italic id="_italic-848">li</italic><italic id="_italic-849">n</italic><italic id="_italic-850">g</italic>= 4 + 0 = 4</p>
      <p id="_paragraph-56">c. Perhitungan Grub C Ditambah <italic id="_italic-851">A</italic><italic id="_italic-852">ctivity</italic> <italic id="_italic-853">Sc</italic><italic id="_italic-854">o</italic><italic id="_italic-855">r</italic><italic id="_italic-856">e</italic> </p>
      <p id="_paragraph-57">Setelah mendapatkan skor grup A dan grup B, maka akan dimasukkan tabel pembobotan grup C</p>
      <table-wrap id="_table-figure-3">
        <label>Table 3</label>
        <caption>
          <title>REBA grup C</title>
          <p id="_paragraph-59" />
        </caption>
        <table id="_table-3">
          <tbody>
            <tr id="table-row-507673575c4aec8de81966d4c9b8b7c2">
              <td id="table-cell-362e6cdf349518b1b7684fb8c4435fe3" rowspan="14" />
              <td id="table-cell-a67cf18c1b43f018e2f278df185477db" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-2aed2e8c3bb018b0fa36b6f25a059196" colspan="12">S ko r A</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-ef2d5d47eaa455949b9563f9388e8ff6">
              <td id="table-cell-add9e4c03f2c0b86ca1de3d4ef7bdca9">1</td>
              <td id="table-cell-e57f2e57caae4c6dc4b9f6ce480bd8fc">2</td>
              <td id="table-cell-f3269f950885cb489eb5fb08ed1b87d7">3</td>
              <td id="table-cell-d3c49e9c5c27a4801e85ac6985edf3a4">4</td>
              <td id="table-cell-9dfbb987b3beb066aa1a2c5f322f301b">5</td>
              <td id="table-cell-97d0d9155c3d5a25706cf1bb0dad09d3">6</td>
              <td id="table-cell-ad6aca38503923c54c7aa192d153445f">7</td>
              <td id="table-cell-61962f6aa8069af8c8577af06c6b5e70">8</td>
              <td id="table-cell-968b35505469ca6905386a891faf9101">9</td>
              <td id="table-cell-9429bbfbd78fd50351a2399b9b0f56ec">10</td>
              <td id="table-cell-595f90bcf49a5de228a3f696e340822a">11</td>
              <td id="table-cell-a8bf9ea70d5c7c1ff67d5df5b4c0398b">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-f9c8f1324cc414f6dde70aafd5655e12">
              <td id="table-cell-4d33e8c657535df44e6986d3683a0ed5" rowspan="12">Skor B</td>
              <td id="table-cell-472608463e5ba23bd9563a36815b6df1">1</td>
              <td id="table-cell-b998b992c5dc97ea22da6b2b0b99f0d5">1</td>
              <td id="table-cell-9f6d07a30ad30f3ff13874a958e8f14b">1</td>
              <td id="table-cell-9feafef46a8b48ed8f1538b1afc03170">2</td>
              <td id="table-cell-b9430e23e3ef57fe4cf9325bbaebec82">3</td>
              <td id="table-cell-0ffe5734f61a7ef94988aa911b03b842">4</td>
              <td id="table-cell-d0f4aa637ecc5c6bcedf27b14a2682ce">6</td>
              <td id="table-cell-e92bb1b4201bf0bb367d5534274d98c5">7</td>
              <td id="table-cell-019001786194ca3b41902d7754de314c">8</td>
              <td id="table-cell-cf11df6362f7b18ab13213ee9778380b">9</td>
              <td id="table-cell-f923eca17a14e50c2535e41294344fc7">10</td>
              <td id="table-cell-edd8a90382b3248fa16ae0ec5c83a9da">11</td>
              <td id="table-cell-3d14d118c5894f71a462f9580b747442">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-9dd262d3c691f8d0c07545833d4857d2">
              <td id="table-cell-d1f5a7a3ecf553a0e5fbfef5161b2fa9">2</td>
              <td id="table-cell-cf17373a8079b822fc850acde45a9243">1</td>
              <td id="table-cell-ea16ef3782725e6f9f82ee0b9bbe1f5f">2</td>
              <td id="table-cell-06c016c8010b55325038cdf06c461957">3</td>
              <td id="table-cell-a637e3ccc6f9678596dbd7315f55cee8">4</td>
              <td id="table-cell-eb8f6615b085cd0d144e4249f8fddc7e">5</td>
              <td id="table-cell-e0fdea3b02fe9d9f971c890ff016b163">6</td>
              <td id="table-cell-651bef4a2816fba1dc533d6909630dfc">7</td>
              <td id="table-cell-73c2188c9683999a5e4054ba781d172a">8</td>
              <td id="table-cell-3984ea121de2743dafe0d25f0e8774a1">9</td>
              <td id="table-cell-665ee92d7638ca79c26a5a79baa2dfed">10</td>
              <td id="table-cell-d0b159e7f5dca14041e22cb524b0277b">11</td>
              <td id="table-cell-3c392a9d5af1a067a4c1d0f94992953c">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-b99f829ba9702ea6e843d0fb6ff6a783">
              <td id="table-cell-2c9abed89afde11f0c0a5cc693e1b092">3</td>
              <td id="table-cell-06a895f65c521caa9e427e906723781d">1</td>
              <td id="table-cell-97db2cfb3064070674be7f0ebb0d92de">2</td>
              <td id="table-cell-2db0474d9d4b48a83bf29a04d6cc858a">3</td>
              <td id="table-cell-847e970d6fa3adaadcc2d7c91686436e">4</td>
              <td id="table-cell-c60096e5a3e196558e9d63a5ebf3ed6c">5</td>
              <td id="table-cell-657ff33b4e21563abf7a81175cccca6d">6</td>
              <td id="table-cell-d69520a250014913c5124a5790e65cc3">7</td>
              <td id="table-cell-78ac7248acacba61fb2195d67640016f">8</td>
              <td id="table-cell-473dc4ba18f4b4c6ecf4ba6cd4e7c728">9</td>
              <td id="table-cell-e7cc69ca37c6c5bdd628de7ac54d80fe">10</td>
              <td id="table-cell-73c47d291f469c3e639740b67dada279">11</td>
              <td id="table-cell-12da05f68c8e1ae5f91543b5a4d5384c">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-c3c6365c93d6ee850f8d7f8492240a2f">
              <td id="table-cell-903ad9bccfde847f146bbcab1f72613a">4</td>
              <td id="table-cell-70a43d3ee1dbba8fe1d7e55175c8bf40">2</td>
              <td id="table-cell-e69d1b85cc8bd1c5b687c2560aec0b6e">3</td>
              <td id="table-cell-e59baf695b5de505f49f81b68f52666c">3</td>
              <td id="table-cell-eebbf751675fcc7ea43f2db276ff1449">4</td>
              <td id="table-cell-db149ab44dacec369933e1b143d518b1">5</td>
              <td id="table-cell-5bb1b1e87e210cdc1d3744d489d0308a">7</td>
              <td id="table-cell-ae39993c13c31a9a14a3360032c3be0f">8</td>
              <td id="table-cell-c71dd33e04265940a1a351ba65603fdf">9</td>
              <td id="table-cell-4923b97c9c8d6d83e84e0a7c9a0bf3a6">10</td>
              <td id="table-cell-d8e030517c9a709befb04bcfff2d3b60">11</td>
              <td id="table-cell-cc587fc6e7f7056d3c4371ed1cb99335">11</td>
              <td id="table-cell-79dfc2da136cf56f450e2ba5f0568558">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-66a38eae65e4cf2ab79616c9ed90e7ac">
              <td id="table-cell-1d5e682ac41ae122dd459110fe945a98">5</td>
              <td id="table-cell-069ce22599f5cf796758f1e2ac052e1b">3</td>
              <td id="table-cell-b923a2c67616322f2bf0c234ff4081d8">4</td>
              <td id="table-cell-29f94aaa7d1f2654a622ac03970cc619">4</td>
              <td id="table-cell-28f8473616116c9fedbc7b5a6be18c1b">5</td>
              <td id="table-cell-b6957ff69fafbd95400aac17efab9300">6</td>
              <td id="table-cell-e54bbb25fc0d8f77410e6b9726fd9387">8</td>
              <td id="table-cell-066436acffc636fb854d283e54a708a6">9</td>
              <td id="table-cell-88be66478f81908a97ab16f37638e098">10</td>
              <td id="table-cell-aea4e6526d5d928e9bfd77c169f3b6e1">10</td>
              <td id="table-cell-cbe59a65876136626ac08b52efea9fde">11</td>
              <td id="table-cell-148c6f4a4071cbf1d2c478ad2f9ac141">12</td>
              <td id="table-cell-d603616e64a3c7764853e63f4830a6fd">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-73f10a9190ab659eba105aae90253c90">
              <td id="table-cell-82e42f925fd2a4c3f9aa8d7c563f8393">6</td>
              <td id="table-cell-df6115c236fbc680f475c1ba6cdfe26d">3</td>
              <td id="table-cell-f72abffcf486976a147a92c3dd2a94b1">4</td>
              <td id="table-cell-a439b0cfa3485e0e163da8e586bd884e">5</td>
              <td id="table-cell-0f3bdeb945cd33491d6e9d3ffd0a364f">6</td>
              <td id="table-cell-9dc81ab5d5b39cecb8f51b6eeb50de17">7</td>
              <td id="table-cell-a0ce9376ba7de45a43bdb191edc44a4f">8</td>
              <td id="table-cell-51237e26cdb698a9829e2dc79849fe5e">9</td>
              <td id="table-cell-7014bd731e1f4521038cce001c6c82b0">10</td>
              <td id="table-cell-760d3379e0bdb38d18e242c4b72bcfd5">10</td>
              <td id="table-cell-4011adfa06c5124c9ce6e680fefcf68a">11</td>
              <td id="table-cell-5ad58d36980ee2e4539bf68ace804977">12</td>
              <td id="table-cell-18f1eb400870a8a470d3e119d9a0eeab">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e7d6935454c5146ed86c85bd3ebbbdd9">
              <td id="table-cell-028c59636dd9d02fc461f7d199124844">7</td>
              <td id="table-cell-d33d5e7a6dce1c129aaaf3a62fae5aa1">4</td>
              <td id="table-cell-c5a306514b997e278be7fc479a5068b8">5</td>
              <td id="table-cell-fd50eb4d6cc390d38e315955c9b41256">6</td>
              <td id="table-cell-bc6d39198854e502ce2b2a70c2239d41">7</td>
              <td id="table-cell-f8f3764af592f86206ba625eff021ca5">8</td>
              <td id="table-cell-1b1d69aff8709dc493ea0126480d7df3">9</td>
              <td id="table-cell-fb068dd781530e676bdca1e7ad64a7a8">9</td>
              <td id="table-cell-4ed7705c7e2ad7ffdb0461ed7468f9d9">10</td>
              <td id="table-cell-bc18cbe97da05d619a4c3ccf6820708f">11</td>
              <td id="table-cell-2e715062b752d5fe9b9dfe994a6fa5df">11</td>
              <td id="table-cell-d2278b01785007be5874563a52000ab1">12</td>
              <td id="table-cell-8b842bebd763a1881c843a5609c7d4f4">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-b1492d689e7f08764518ccbf78599ef5">
              <td id="table-cell-11dd96da0ee09723b3843522be6892e6">8</td>
              <td id="table-cell-483de0ba1bd4510e7e1e5b7990961b1f">5</td>
              <td id="table-cell-7da55037aea6c1a90faad887fdbdd723">;6</td>
              <td id="table-cell-98a44b782444bdf572aea08d2aa8c689">7</td>
              <td id="table-cell-d57014353252e1f74edbb6241e391ea2">8</td>
              <td id="table-cell-488baf1c701bdbe03671a44cca6fbb7f">8</td>
              <td id="table-cell-80a4d362959c21d2f84d514f7757c5ed">9</td>
              <td id="table-cell-b84073d727899b86d2f2b676585a8955">10</td>
              <td id="table-cell-cdd2b6cf5009e39c18ce26c3a4bcaafc">10</td>
              <td id="table-cell-5eb2c91ed4ba1321114acdd989ad542f">11</td>
              <td id="table-cell-17db38963d78eb3339b4769a5ee9cd19">12</td>
              <td id="table-cell-9cba07c54b379e9c4c6db0c352c5c148">12</td>
              <td id="table-cell-40333d8b228506ba836c9b18accb4f48">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e61fe008c4c7ae0fc007f8b9958ce047">
              <td id="table-cell-2c5f047caf23c78cc4ccbe9ecbcd5ff6">9</td>
              <td id="table-cell-849cbc84575adae7ea719d53953e4278">6</td>
              <td id="table-cell-17c1755b21914af163b8af3cbca81528">6</td>
              <td id="table-cell-1c05a850c2b988fa4979442516531c0d">7</td>
              <td id="table-cell-bbd0f2f34896b699e0b1984f19c09042">8</td>
              <td id="table-cell-f0845f26b4f066e60b49fee39c6fcc79">9</td>
              <td id="table-cell-ed576b738bcd727d10e188183f8c492e">10</td>
              <td id="table-cell-e78ac51dc531325b0c06c3cf245dcf5e">10</td>
              <td id="table-cell-f223e8545e4ba625b2d200f24a146c24">10</td>
              <td id="table-cell-3a6f6e9a53034b3efc3cf004b3036aca">11</td>
              <td id="table-cell-da9393ba7cc52b784e73275ce49f1d3e">12</td>
              <td id="table-cell-0f370bb0b04039839ec81456d7bdeb45">12</td>
              <td id="table-cell-167431686c6f4d8ea7d539dc48f89994">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-e9f9bff8bce65590b67f29f1b5c602ee">
              <td id="table-cell-9f9c7c0a3b188a6e24253a6a537e9295">10</td>
              <td id="table-cell-b8cc453580bf3faaac21c368749c1a90">7</td>
              <td id="table-cell-df70aa25ee4b58eec1fc1ffa4d2ef3f6">7</td>
              <td id="table-cell-84e4dfb5d2d14d1361cfbcfb37065c50">8</td>
              <td id="table-cell-97907584429ea737de73de244f1bb4cd">9</td>
              <td id="table-cell-7fd51be89b1efc3fac3f192a0c576cca">9</td>
              <td id="table-cell-5f5d1dad14143bf66f3dff4f00147f6b">10</td>
              <td id="table-cell-b32134843dad411cb8a52157b06133bf">11</td>
              <td id="table-cell-69127325f59827b8313f2ac977d542b0">11</td>
              <td id="table-cell-cf0c5e7a35829d565ddcf512437e1ce3">12</td>
              <td id="table-cell-15390432379ba741c7f57d00555aab4a">12</td>
              <td id="table-cell-b11df9f65358e811d3ef2b1cc2392771">12</td>
              <td id="table-cell-52d8c90b42c9815b5dc948f367eb7423">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-2848353f6a90a223f60ab6cb8de1fe45">
              <td id="table-cell-7474836a4a9f4f114f211d1d5a6c0dd2">11</td>
              <td id="table-cell-1448fcca47475fba840abe9b79c1e9e5">7</td>
              <td id="table-cell-3094b9f74de7dcf403cbbe93139d4d3f">7</td>
              <td id="table-cell-1cd997d7cba9afb4af6f3d46326a5e8e">8</td>
              <td id="table-cell-ab179056b3a02687a3691dcbc749d394">9</td>
              <td id="table-cell-802015a0da8868a619ec71ecd6fbe7c3">9</td>
              <td id="table-cell-1483f40d5228c2910856c436ee01fc2b">10</td>
              <td id="table-cell-1b7f1166514380efd1e2162942d932ea">11</td>
              <td id="table-cell-7ca711f6b88c63115acef2b4a101f651">11</td>
              <td id="table-cell-5e584951d11dd6fba5ba446ea9c1ec9e">12</td>
              <td id="table-cell-87a77c6800c575d86fda759927ea68fe">12</td>
              <td id="table-cell-3eed6e5cea8370bf19528e3050ac48ab">12</td>
              <td id="table-cell-19f3264ea86ba0c0ed12b4e690b38d99">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-65a5762bb429ad0152221549835a3a4d">
              <td id="table-cell-6c2ebc2a3f48d372457957c0608b686e">12</td>
              <td id="table-cell-6ace241ef81031fac623fc63771d16a9">8</td>
              <td id="table-cell-498f04316a2e1221a83fef86e7b8a9af">8</td>
              <td id="table-cell-378818741fa336d9e1ddb79be86d860c">8</td>
              <td id="table-cell-84c8f0fbec903874ca62c85322c6d364">9</td>
              <td id="table-cell-1f6d24ee864767f803d69579df445a98">9</td>
              <td id="table-cell-6826576e605d2d0bc4ec436730e5f04e">10</td>
              <td id="table-cell-fbdbbf3a114e3656b5a14143047eba81">11</td>
              <td id="table-cell-199e48944410f8ae1945e8456c56abb9">11</td>
              <td id="table-cell-c634e6e913c56691ad2ed0731ddd461c">12</td>
              <td id="table-cell-d1363bbfee18d92a1171014afe1eba41">12</td>
              <td id="table-cell-36fa539739b5327964e74aab88e8af68">12</td>
              <td id="table-cell-980ea416b79f74538ebb3e8eaecf717c">12</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-fed1d8be3696feb6d1f2e729f923d95b">
              <td id="table-cell-315049b8ef359a9ba9e4077a2f8c40ef" colspan="14">Activity S c o r e</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-b5ad7fcfbd8e0c05cac93c1345b3d97e">
              <td id="table-cell-53a6b0ee13028ad65b821d9f872362d6" colspan="2">+ 1 = jika 1 atau lebih bagian tubuh statis ditahan lebih dari 1 menit</td>
              <td id="table-cell-0a69da88ac9fb750d2272aa2138af6ed" colspan="8">+1 = jika pengulangan gerakan dalamrentang waktu singkat diulang lebih dari 4 kali per menit (tidak termasuk berjalan)</td>
              <td id="table-cell-4db6fa98a9e2c19e1438ecfe0360986e" colspan="4">+1 = jika gerakan menyebabkan perubahanatau pergeseran postur cepat dari posisi awal</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-60">Skor REBA diperoleh dengan menambahkan skor grup C dengan activitas skor. Pada saat melakukan</p>
      <p id="_paragraph-61">aktivitas pekerja melakukan gerakan dalam rentang waktu singkat diulang lebih dari 4 kali per menit (tidak termasuk berjalan), sehingga skor ditambah 1. Skor REBA yang dihasilkan untuk elemen kerja <italic id="_italic-863">p</italic><italic id="_italic-864">a</italic><italic id="_italic-865">c</italic><italic id="_italic-866">k</italic><italic id="_italic-867">i</italic><italic id="_italic-868">n</italic><italic id="_italic-869">g</italic>adalah Skor REBA = Skor pembobotan grup C + activity score = 10 + 1 = 11 Skor 11 termasuk dalam resiko sangat tinggi dan perlu segera dilakukan perbaikan saat ini juga.</p>
      <p id="paragraph-0b4a1fea40bc405068ecd7ea9cebc7ff">
        <bold id="_bold-335">3</bold>
        <bold id="_bold-336">3 </bold>
        <bold id="_bold-337">Pe</bold>
        <bold id="_bold-338">r</bold>
        <bold id="_bold-339">hitun</bold>
        <bold id="_bold-340">ga</bold>
        <bold id="_bold-341">n</bold>
        <bold id="_bold-342">Di</bold>
        <bold id="_bold-343">m</bold>
        <bold id="_bold-344">en</bold>
        <bold id="_bold-345">s</bold>
        <bold id="_bold-346">i</bold>
        <bold id="_bold-347">R</bold>
        <bold id="_bold-348">a</bold>
        <bold id="_bold-349">nc</bold>
        <bold id="_bold-350">a</bold>
        <bold id="_bold-351">n</bold>
        <bold id="_bold-352">ga</bold>
        <bold id="_bold-353">n</bold>
        <bold id="_bold-354">Al</bold>
        <bold id="_bold-355">a</bold>
        <bold id="_bold-356">t </bold>
        <bold id="_bold-357">B</bold>
        <bold id="_bold-358">a</bold>
        <bold id="_bold-359">ntu</bold>
        <bold id="_bold-360">K</bold>
        <bold id="_bold-361">e</bold>
        <bold id="_bold-362">rj</bold>
        <bold id="_bold-363">a</bold>
      </p>
      <p id="_paragraph-63">Setelah dilakukan pengujian data dan perhitungan persentil 5-th, maka langkah selanjutnya adalah menentukan dimensi alat bantu meja kerja.</p>
      <p id="_paragraph-64">1. Lebar Alat Bantu Kerja</p>
      <p id="_paragraph-65">Lebar alat kerja menggunakan data anthropometri jangkauan tangan depan, supaya pekerja dapat menjangkau dengan mudah benda kerja di depannya dengan menggunakan persentil 5-th, supaya pekerja yang mempunyai postur tubuh lebih kecil dapat menggunakan alat bantu kerja tersebut dengan nyaman dalam hal ukuran yang akan dibuat. Lebar alat kerja = jangkauan tangan depan = 110,329 cm ≈ 110 cm 91.</p>
      <p id="_paragraph-66">2. Panjang Alat Bantu Kerja</p>
      <p id="_paragraph-67">Panjang Alat Bantu kerja menggunakan data anthropometri panjang tangan, supaya pekerja dapat menjangkau dengan mudah semua benda kerja yang berada di samping maupun di depan meja kerja tersebut dengan menggunakan persentil 5-th, supaya pekerja yang mempunyai postur tubuh lebih besar tetap nyaman dalam hal ukuran yang akan dibuat. Panjang alat bantu kerja = panjang tangan = 15,329 cm ≈ 16 cm.</p>
      <p id="_paragraph-68">Adapun gambar desain alat bantu kerja dapat dilihat pada Gambar 3.</p>
      <p id="_paragraph-69">Gambar3. Desain Alat Bantu Kerja</p>
      <p id="_paragraph-70">3.3 Penilaian Postur Kerja Sebelum Perbaikan Menggunakan Metode REBA</p>
      <p id="_paragraph-71">Berikut ini adalah penilaian postur kerja pekerja untuk stasiun kerja packing setelah perbaikan dengan elemen kerjanya. Dokumentasi sikap kerja yang dilakukan oleh pekerja packing dapat dilihat seperti Gambar 4.</p>
      <p id="_paragraph-72">Gambar4. <italic id="_italic-870">P</italic><italic id="_italic-871">a</italic><italic id="_italic-872">c</italic><italic id="_italic-873">k</italic><italic id="_italic-874">i</italic><italic id="_italic-875">n</italic><italic id="_italic-876">g</italic>Setelah Menggunakan Alat Bantu Kerja</p>
      <p id="_paragraph-73">Posisi <italic id="_italic-877">t</italic><italic id="_italic-878">r</italic><italic id="_italic-879">un</italic><italic id="_italic-880">k</italic>(batang tubuh) dengan sudut 20º <italic id="_italic-881">flexi</italic><italic id="_italic-882">o</italic><italic id="_italic-883">n</italic>, termasuk dalam pergerakan 0º - 20º <italic id="_italic-884">flexi</italic><italic id="_italic-885">o</italic><italic id="_italic-886">n</italic>dapat dilihat pada Gambar 4.3 Skor REBA pergerakan <italic id="_italic-887">t</italic><italic id="_italic-888">r</italic><italic id="_italic-889">un</italic><italic id="_italic-890">k</italic>(batang tubuh) yaitu sebesar 2. Lalu posisi <italic id="_italic-891">n</italic><italic id="_italic-892">e</italic><italic id="_italic-893">c</italic><italic id="_italic-894">k</italic>(leher) bahwa posisi kepala sedikit miring dengan sumbu tubuh ini membentuk sudut 20º, termasuk dalam &gt; 20º. Skor REBA untuk pergerakan <italic id="_italic-895">n</italic><italic id="_italic-896">e</italic><italic id="_italic-897">c</italic><italic id="_italic-898">k</italic>(leher) ini adalah 2. Posisi kaki seimbang dan bobot tubuh tersebar secara merata sehingga diberi skor 1, dikarenakan kaki membentuk sudut 90º karena &gt; 60º <italic id="_italic-899">flexi</italic><italic id="_italic-900">o</italic><italic id="_italic-901">n</italic>sehingga skor +2, sehingga skor akhir kaki adalah 1+2=3.</p>
      <table-wrap id="_table-figure-4">
        <label>Table 4</label>
        <caption>
          <title>REBA Penilaian Grup A</title>
          <p id="_paragraph-75" />
        </caption>
        <table id="_table-4">
          <tbody>
            <tr id="table-row-2036cabd2c38d4c7cd36c1ec614c1eeb">
              <td id="table-cell-9e808efe2dd4d2fd490bbda2337c41d3" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-23844e2691dc5fb7989cbe90a04aef8a" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-f7534f5d298ef3d546cc7115e5a51577" colspan="15"> N e c k </td>
            </tr>
            <tr id="table-row-04d4910e1e73cd6d4739d7dadc3a874e">
              <td id="table-cell-c7408aeb64b45cbda4acbcf7dadd8f46" colspan="5">1</td>
              <td id="table-cell-3fa569e8a379d184a5a7ba8603f08d3f" colspan="5">2</td>
              <td id="table-cell-87463d9b73b04636c5ca756c9d8c452b" colspan="5">3</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-3e4eff322bafe2dac97cbae7ecafae43">
              <td id="table-cell-fc7e6315e12690002c4177b6dac5aa4f">T r un k</td>
              <td id="table-cell-8aa29f8b6ed333254b4edde64a6b6df3">Le g s</td>
              <td id="table-cell-4451450ed58754065df8ab5d626c06cf">1</td>
              <td id="table-cell-cad8c9addf07eb41c889150cac7cac39">2</td>
              <td id="table-cell-cd54a6c9474a94392d9ab3e735592951">3</td>
              <td id="table-cell-cbb49016751466442a97a031dd7c626d" colspan="2">4</td>
              <td id="table-cell-0263bcde51bef8cd9d5538e9e34f8bd2">1</td>
              <td id="table-cell-b0a7cc87f358f33574623fdf3ae4dd97">2</td>
              <td id="table-cell-45e5c214810c2fbbc1070496031a84a6" colspan="2">3</td>
              <td id="table-cell-32eb1443aea6dd616230ebafa99197e5">4</td>
              <td id="table-cell-80bf74a0d02addd18468c65da22f9941">1</td>
              <td id="table-cell-027b592c6ccd14a554e62d9257681172">2</td>
              <td id="table-cell-d0694403e6b15b584443e9a1879ac9cb">3</td>
              <td id="table-cell-4f41241e7d890504b3295060a3f26c4e">4</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-47fd87f5c958eb16c5855dcd2a2bd30a">
              <td id="table-cell-6fb82adf29d449b341f0986be12a81a9">1</td>
              <td id="table-cell-109a7bf9fee503459ae4e5b2dc71da79">1</td>
              <td id="table-cell-79609b146bfb1498cd7eb52af3bb10f3">2</td>
              <td id="table-cell-02bd6cd9cfc7b6d64c50ff0e6604399e">3</td>
              <td id="table-cell-7f9adbf3f2dd175deb6657cd3c29a323" colspan="2">4</td>
              <td id="table-cell-1fb2d591c6ac77c713a48081a3dfb7f5">1</td>
              <td id="table-cell-2d1c4b39f6ca2e4bc22543a8fd9706db">2</td>
              <td id="table-cell-2386886c0b856be81aefb6475cd831a8" colspan="2">3</td>
              <td id="table-cell-8d0abbae8a0caa6eb9b1b8bec465b1c0">4</td>
              <td id="table-cell-97710a5e8df96cb98e890d67880a4fa1">3</td>
              <td id="table-cell-03a9f4d2179f13ad4a6c31877725a595">3</td>
              <td id="table-cell-1c0991679edd5aac1b2a161474a72ced" colspan="2">5</td>
              <td id="table-cell-14bfed33a07219b80f2f638470bf52e5">6</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-7373b2bb23f7d62cb41dad0c12be0d45">
              <td id="table-cell-05e55c4865dc6cf564f22f73c118328c">2</td>
              <td id="table-cell-ca86963d9197ad869e7d4152f351ea14">2</td>
              <td id="table-cell-3f4b8b24588ce4ac0caa86299ad91392">3</td>
              <td id="table-cell-d117054416ae297581a821a0108b94d7">4</td>
              <td id="table-cell-8586f23e43ab326e69fe04736ad25b58" colspan="2">5</td>
              <td id="table-cell-7bfc1ecf656d4d3d9dee5bbe11936fec">3</td>
              <td id="table-cell-b1c9e5dd0ad063aa2f1cb670cbd95fbe">4</td>
              <td id="table-cell-4aae3fb84a6bb4ffb5e5adfc6804538c" colspan="2">5</td>
              <td id="table-cell-06fcac89eba536afbc629c1b63adc5cf">6</td>
              <td id="table-cell-f84f33ae6749411534615e736330b396">4</td>
              <td id="table-cell-d96d703e43009611a9d8050f8d4b7e2c">5</td>
              <td id="table-cell-91bafc7d86ceda2dae1422cafc12ddf6" colspan="2">6</td>
              <td id="table-cell-328497bed5abadaaf588f920404b7510">7</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-cc026221479e7285f57a8ab9a46c9e6a">
              <td id="table-cell-d1c293d1d924f6abd79a35af8f907b96">3</td>
              <td id="table-cell-99f6913669921d1bffe53c52ef73b090">2</td>
              <td id="table-cell-0f7cf0adae0cbdbbe0989d050a959dd8">4</td>
              <td id="table-cell-a91e7a7f82beea0c7c60ff6996944e6f">5</td>
              <td id="table-cell-91ee897638c3e4de54c61639611003d8" colspan="2">6</td>
              <td id="table-cell-e892a8abf556a0f676a304c9fcaa56c1">4</td>
              <td id="table-cell-ffc4fe5300e03f44541ca19a158f6c42">5</td>
              <td id="table-cell-3520e530d2efb97dc620d6bc54a70e06" colspan="2">6</td>
              <td id="table-cell-03d82e6550817c36b19bc3e45d002fe0">7</td>
              <td id="table-cell-780adb19f58ae790da654e509425c250">5</td>
              <td id="table-cell-496fe405da580d1e01e4532b43b59222">6</td>
              <td id="table-cell-990edf290937ccdb35fb96d5f03e10ec" colspan="2">7</td>
              <td id="table-cell-f6a3fda2349123ed783674a885a7d274">8</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-4778a12879c714541c5a3867df08a879">
              <td id="table-cell-2465662617d622ccc05e550ff5600979">4</td>
              <td id="table-cell-48a7dbf78cb7644a71705dc8cb2113b2">3</td>
              <td id="table-cell-acc64ad4881aec9c1ae502f87ce843de">5</td>
              <td id="table-cell-c1354e2ec770e05b21c834ea0804300f">6</td>
              <td id="table-cell-3ee831b85609c1db64476bb4a26cbd8e" colspan="2">7</td>
              <td id="table-cell-937662d06a70643573f3b0abc0620cbe">5</td>
              <td id="table-cell-80f7f55c2cdf16fb30465572eba597a8">6</td>
              <td id="table-cell-557784ffee5747090f5b6a0d34251d2c" colspan="2">7</td>
              <td id="table-cell-aac7bc02f731ee82cc0ff48daa76859d">8</td>
              <td id="table-cell-a9a71f46057b17bd2ad7a7bcfb176e5a">6</td>
              <td id="table-cell-8bf44eed5ffa83047a769c2bd346c579">7</td>
              <td id="table-cell-ea0b2598084d421494c55124f566fb84" colspan="2">8</td>
              <td id="table-cell-4c9d65558d5630cfff1a282df376daf1">9</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-15ff4707e3b430e33a24e08526aa2156">
              <td id="table-cell-01c91971c2558fd25d9dccaf8f7c5333">5</td>
              <td id="table-cell-27c35d5bdd49bcdce4069ae8054467ae">4</td>
              <td id="table-cell-057937e3454c7c066dd875e42be95899">6</td>
              <td id="table-cell-b60085376ac69db2edc33f165c72ce85">7</td>
              <td id="table-cell-c2a20c1c58d8bdeb9bfaaba854a64976" colspan="2">8</td>
              <td id="table-cell-66b00eaff4e28f3b52cd361ac5d8f52f">6</td>
              <td id="table-cell-08c23752f35ba7777e496a832ffdc1c4">7</td>
              <td id="table-cell-9d300cee0d85ad9e521dc76380e90708" colspan="2">8</td>
              <td id="table-cell-722b994a3c33b2a08f3a3e6cde53d937">9</td>
              <td id="table-cell-56601f4f9b1bf51e9c8aadbe232db8bb">7</td>
              <td id="table-cell-5d6318976597eaf02c39f2082cf47fcf">8</td>
              <td id="table-cell-51de37d9118924cecf4a4a73dd9d92e2" colspan="2">9</td>
              <td id="table-cell-bf400db5b351d0e4e91b4874dc13b0cc">9</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-5bdeae427dc1ba1074013562e1f926e9">
              <td id="table-cell-3c83d68a7dc9a93d71c985e257e7fae7" colspan="17">Beban</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-a27459d42d844fbce80136fb4ed2792b">
              <td id="table-cell-ee2efc5482c356c2e08b7fa6a0de3cc5" colspan="2">0</td>
              <td id="table-cell-1f0adc76c76e9d1e2e8ce9a6b3cdcca1" colspan="4">1</td>
              <td id="table-cell-403ad456d6f739dcfd3a3ff9149bccd4" colspan="4">2</td>
              <td id="table-cell-c7006839fdfcea1a648e7b9f50f0a7e4" colspan="7">1</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-0af3c80f0ca297d03c33e4bcd5d8838c">
              <td id="table-cell-7c91a872f420fc85cc83b377d5cb8c90" colspan="2">&lt; 5 kg</td>
              <td id="table-cell-36bedc2aa062abcb3ec921bcfbcc2e36" colspan="4">5 - 10 kg</td>
              <td id="table-cell-36f2f19f038c19ad369b61aa192f05dc" colspan="4">&gt; 10 kg</td>
              <td id="table-cell-d37385257e5c446776d85b76553f1403" colspan="7">Penambahan beban secara tiba-tiba atau secara cepat</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-76">Pada grup A diperoleh skor sebesar 5 kemudian skor tersebut Tidak dijumlahkan karena berat beban yang diangkat dalam hal ini berat beban &lt; 5 kg yang diangkat.</p>
      <p id="_paragraph-77">b. Perhitungan Grub B</p>
      <p id="_paragraph-78">Perhitungan grup B dapat diketahui bahwa posisi upper <italic id="_italic-913">a</italic><italic id="_italic-914">r</italic><italic id="_italic-915">ms</italic>(lengan atas) mempunyai sudut pergerakan sebesar 20º termasuk dalam <italic id="_italic-916">r</italic><italic id="_italic-917">ang</italic><italic id="_italic-918">e</italic>20º-45º <italic id="_italic-919">flexi</italic><italic id="_italic-920">on</italic>, maka di beri skor 2. Skor akhir REBA untuk pergerakan lengan atas ini adalah 2. Lalu posisi lengan bawah diketahui pergerakan lengan bawah ke depan (<italic id="_italic-921">flexi</italic><italic id="_italic-922">o</italic><italic id="_italic-923">n</italic>) dengan sudut 40º termasuk dalam <italic id="_italic-924">r</italic><italic id="_italic-925">ang</italic><italic id="_italic-926">e</italic>pergerakan &lt; 45º <italic id="_italic-927">flexi</italic><italic id="_italic-928">o</italic><italic id="_italic-929">n</italic>. Skor REBA untuk pergerakan lengan bawah ini adalah 2. Lalu sudut pergelangan tangan yaitu sebesar 15º termasuk dalam <italic id="_italic-930">r</italic><italic id="_italic-931">ang</italic><italic id="_italic-932">e</italic>pergerakan &gt; 15º <italic id="_italic-933">flexi</italic><italic id="_italic-934">o</italic><italic id="_italic-935">n</italic>. Nilai REBA pada pergerakan pergelangan tangan sebesar 2. Pada grup B diperoleh skor sebesar 2, kemudian skor tersebut dijumlahkan dengan nilai <italic id="_italic-936">c</italic><italic id="_italic-937">oup</italic><italic id="_italic-938">li</italic><italic id="_italic-939">n</italic><italic id="_italic-940">g</italic>. Dikarenakan pegangan yang digunakan pas dan tepat ditengah dan dilakukan dengan genggaman yang kuat, maka skor <italic id="_italic-941">c</italic><italic id="_italic-942">o</italic><italic id="_italic-943">u</italic><italic id="_italic-944">p</italic><italic id="_italic-945">li</italic><italic id="_italic-946">n</italic><italic id="_italic-947">g</italic>sebesar 0. Skor akhir grup B = Skor pembobotan grup B + Skor <italic id="_italic-948">c</italic><italic id="_italic-949">oup</italic><italic id="_italic-950">li</italic><italic id="_italic-951">n</italic><italic id="_italic-952">g</italic>= 2 + 0 = 2. Tabel REBA skor grup B dapat dilihat pada Tabel 6.</p>
      <table-wrap id="_table-figure-5">
        <label>Table 5</label>
        <caption>
          <title><bold id="_bold-441"/>REBA Penilaian Grub B</title>
          <p id="_paragraph-80" />
        </caption>
        <table id="_table-5">
          <tbody>
            <tr id="table-row-b9cac828b8324cd96e90b9c085e33f04">
              <td id="table-cell-c5ba6efddfebf90dba42580298876a17" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-e4febbc3bf2f6747169cf5ea689ffe1e" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-4f0498da4aa1ae01f0fef1c4170fbd6a" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-c41512a0936ddfc6b38dd1aab581819c" rowspan="2" />
              <td id="table-cell-9fbd778108da12eae6dd8dd17cf3f956" colspan="7"> L o w er A r ms </td>
            </tr>
            <tr id="table-row-472279c21a821c35ed7ffebeabe67a06">
              <td id="table-cell-2dd22d0e076042e368a3330f6a3a2308" colspan="3">1</td>
              <td id="table-cell-f5a3d50f4b4957c61a8002303174ad43" colspan="4">2</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-14187af4d0e66eb80c5da97fc9412cb6">
              <td id="table-cell-2267496a22cf30475125d5c1b7a5638e" colspan="2">U pp er A r ms</td>
              <td id="table-cell-2d3eaa4ea64000f8e748ea8f702d088d" colspan="2">W r i s ts</td>
              <td id="table-cell-b6d4292c47375441503119681a2d0e64">1</td>
              <td id="table-cell-8d26927463f7cba3aa7fbd51c381fd27">2</td>
              <td id="table-cell-c17825cd365870f28c176a8c6e4d0e8d">3</td>
              <td id="table-cell-85adcefcf54f609be5d495b355dfe542" colspan="2">1</td>
              <td id="table-cell-6354c6251038abde26c45c93d2a1324c">2</td>
              <td id="table-cell-007a0610adbe967ea4d71e371bd6fa0d">3</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-78c61f300d128e8a123b3e290de9c4c8">
              <td id="table-cell-8b29898564406f840387667fc45a596e" colspan="2">1</td>
              <td id="table-cell-679735585e3615350035fb689829c6b0">1</td>
              <td id="table-cell-186d3dddd789688915cdd7d2acc9c13e">2</td>
              <td id="table-cell-c4988a14966700f37500b4ae1bee7dd2">3</td>
              <td id="table-cell-d3895adcd0cfb98b855c84d5a6725877" colspan="2">1</td>
              <td id="table-cell-7189a9f37aaf2d337602e8298f1eed8b">2</td>
              <td id="table-cell-26890398e64e07eeb6b39ef47eb85b05">3</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-07366ab0af8653baeea065a230495b50">
              <td id="table-cell-b65dc1804728d79ff74d1599009b2bbd" colspan="2">2</td>
              <td id="table-cell-b7df7a6bc5301becf0e67614b9c5e2fa">1</td>
              <td id="table-cell-0de7a1f3d604381d17d67652336ef090">2</td>
              <td id="table-cell-9735effb101c0424b98172bf850c4639">3</td>
              <td id="table-cell-627b40f562b367b3fd8e7ad86bbf9f61" colspan="2">1</td>
              <td id="table-cell-829585fe69347277ec4f165f40b66f0a">2</td>
              <td id="table-cell-923f19366990755e7f873aa5422f7429">4</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-5d40bdea90f31a6455aea5eab228ac1d">
              <td id="table-cell-7e9f20cc2fbdefed4cd488581a068567" colspan="2">3</td>
              <td id="table-cell-e06744ae84eb1719586962a91a4001f6">3</td>
              <td id="table-cell-9dd3f17fdee19855287517d7d354e264">4</td>
              <td id="table-cell-d69fea52f230714ab27029971ccff1ae">5</td>
              <td id="table-cell-f69271ad27d33c4b906f6c740918d756" colspan="2">4</td>
              <td id="table-cell-626c9e9444e04663230c8c4f3d6c4351">5</td>
              <td id="table-cell-0673b1fff0bda55b56aa98eff6ff8bea">5</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-dbfa593f7b8278b1e6b8019240e3adfc">
              <td id="table-cell-81a80ce9d2d9c65f579c7dcfc85f4c7b" colspan="2">4</td>
              <td id="table-cell-ca3865ffaeddba814688e652ace0a89f">4</td>
              <td id="table-cell-23a2efbebc88afab92725914a199bbc0">5</td>
              <td id="table-cell-335250e837a261c411316be936ecff10">5</td>
              <td id="table-cell-b65af30e999584d93c21cf84d48b9dc0" colspan="2">5</td>
              <td id="table-cell-1a3a63b3134a32bad514efb0e7117113">6</td>
              <td id="table-cell-15b9d5b3dd231016239808adfe4a32a7">7</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-a30d2125f7fa71744a1bcf36c770ae6c">
              <td id="table-cell-b76229361b418eae3bbeba528199491e">5</td>
              <td id="table-cell-fc88def4b7938e351aeea9819e6cf583">6</td>
              <td id="table-cell-99a2901dd9131380a8ccee0371d3d279">7</td>
              <td id="table-cell-e69ac09f111b1d14a1561213747f42db">8</td>
              <td id="table-cell-9e8aea9b82e7e436e4046bf87514734b" colspan="2">7</td>
              <td id="table-cell-d75a94db6be42dc6ab842688a112412e">8</td>
              <td id="table-cell-cc62dbd5bb0f680b0985e8b63aacf791">8</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-c97d2c62b99d6b3b4416e751b496861b">
              <td id="table-cell-8ea414648140e44cdd679480624e1514">6</td>
              <td id="table-cell-1841715f1521986ae485d845245c48a9">7</td>
              <td id="table-cell-4f3883000e21c6d0e4cbe2d464dbf1f4">8</td>
              <td id="table-cell-178112b39cdffdcec1a1145b9ba186b0">8</td>
              <td id="table-cell-4a44d28c55b9e654e205f8abd5854a9b" colspan="2">8</td>
              <td id="table-cell-62b75b7f218d49be7465fa470e6ebd4a">9</td>
              <td id="table-cell-ed07ee0e3b7e132158bc726f294258d6">9</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-aa4071e398d37ed0c8007c165e82326c">
              <td id="table-cell-d2f6d33abdfc54cfae3a72d8d5d9402d" colspan="11">Beban</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-f0779e143a74f4ad23030828595558ca">
              <td id="table-cell-79e458f010e2de9bad19d6aeed4e0023" colspan="3">0 – Good</td>
              <td id="table-cell-d8726f47dc9f111f1d0c68c2bc348318" colspan="2">1 – Fair</td>
              <td id="table-cell-39aa3b61efd57e949321aec2c1bd4b80" colspan="3">2 – Poor</td>
              <td id="table-cell-52f4062efaa4574c5c42f01af0e84f1a" colspan="3">3 – Unacceptable</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-6a50d8904d673fb8efbb6ba196009e9c">
              <td id="table-cell-05aee64eaceac8d4e7a6c86bd2165619" colspan="3">Pegangan tepat dan</td>
              <td id="table-cell-f45298283048a9c9f85e56348241557b" colspan="2">Pegangan bisa</td>
              <td id="table-cell-01a90c6c8cf5e4ef08e682829f482036" colspan="3">Walau</td>
              <td id="table-cell-70f44f7b931ebeb504ff36cadb6dfcf0" colspan="3">Memaksakan genggaman yang kurang aman, pegangan digunakan pada bagian tubuh lain</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-c8edec6b4ddbae39c85f7d494632a69d">
              <td id="table-cell-008e32a4361a3381251598c923c40133" colspan="3">tepat pada titik</td>
              <td id="table-cell-b9cb631358d54d291c9137be64110840" colspan="2">digunakan tapi tidak</td>
              <td id="table-cell-1125626f807885169a22bd446f19a287" colspan="3">memungkinkan</td>
              <td id="table-cell-44217a5de58fd863acd0c8bb19aac530" colspan="3" />
            </tr>
            <tr id="table-row-f8049bc92257f19b110463bb13eea697">
              <td id="table-cell-4607a9fa3041630301d48a6449687c31" colspan="3">tengan dan juga</td>
              <td id="table-cell-0ad3cf8e3ef12289be93b70007758e83" colspan="2">ideal / lebih sesuai</td>
              <td id="table-cell-2184a7de82c2bf08ac8a6d4b28ff5968" colspan="3">namun pegangan</td>
              <td id="table-cell-5bee59244c14c5786bbc870d4cdad4f4" colspan="3" />
            </tr>
            <tr id="table-row-8622c93aefa7e5c182464b9cb74f9844">
              <td id="table-cell-edd9cc3d903c6e529b8b5c89ca2f3413" colspan="3">gegaman kokoh</td>
              <td id="table-cell-fb250dea476199e4b048053c3dea616e" colspan="2">digunakan bagian</td>
              <td id="table-cell-2e6c085615ce88e035ece69b9f3e3a09" colspan="3">tangan masih belom</td>
              <td id="table-cell-22d6847f78b0124b3ffae7cef9534b03" colspan="3" />
            </tr>
            <tr id="table-row-e7dd700e96a8d09ec13fdc83c82de865">
              <td id="table-cell-64fe81c1a7c5f4694710746a9e41c887" colspan="3" />
              <td id="table-cell-d10a20b8d27bb8a1ce038ba0ce05b8b6" colspan="2">tunuh lain</td>
              <td id="table-cell-7eb196199295d8961d41f525b414572e" colspan="3">dapat diterima</td>
              <td id="table-cell-299cd72cd89e4f70964fad1465b0d242" colspan="3" />
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-81">c. Perhitungan Grub C</p>
      <p id="_paragraph-82">Setelah mendapatkan skor dari grup A dan grup B, maka masuk kedalam tabel pembobotan grup C.</p>
      <table-wrap id="_table-figure-6">
        <label>Table 6</label>
        <caption>
          <title>REBA Penilaian grup C</title>
          <p id="_paragraph-84" />
        </caption>
        <table id="_table-6">
          <tbody>
            <tr id="table-row-449fbcccfd3aa85ea228729b37c48149">
              <td id="table-cell-6e404d8246588157058b4f4320733910" colspan="3">Activity S c o r e</td>
            </tr>
            <tr id="table-row-45768d2f0e52af1bea74ec7170f10a00">
              <td id="table-cell-0eb52b72c3ec84667c24055f87b92a1b">+ 1 = jika 1 atau lebih bagian tubuh statis ditahan lebih dari 1 menit</td>
              <td id="table-cell-f7eb372f1d6bd443f6e811932fa41720">+1 = jika pengulangan gerakan dalamrentang waktu singkat diulang lebih dari 4 kali per menit (tidak termasuk berjalan)</td>
              <td id="table-cell-6cd24b8622b2a9ad628c9c6b4919c6fa">+1 = jika gerakan menyebabkan perubahanatau pergeseran postur cepat dari posisi awal</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
      </table-wrap>
      <p id="_paragraph-85">Skor REBA diperoleh dengan menambahkan skor grup C dengan <italic id="_italic-999">a</italic><italic id="_italic-1000">ctivity</italic><italic id="_italic-1001">s</italic><italic id="_italic-1002">c</italic><italic id="_italic-1003">o</italic><italic id="_italic-1004">r</italic><italic id="_italic-1005">e</italic>. Pada saat melakukan aktivitas pekerja melakukan gerakan dalam rentang waktu singkat diulang lebih dari 4 kali per menit (tidak termasuk berjalan), sehingga skor ditambah 1. Skor REBA yang dihasilkan untuk elemen kerja <italic id="_italic-1006">pa</italic><italic id="_italic-1007">c</italic><italic id="_italic-1008">k</italic><italic id="_italic-1009">i</italic><italic id="_italic-1010">n</italic><italic id="_italic-1011">g</italic>Skor REBA = Skor pembobotan grup C + <italic id="_italic-1012">a</italic><italic id="_italic-1013">ctivity</italic><italic id="_italic-1014">s</italic><italic id="_italic-1015">c</italic><italic id="_italic-1016">o</italic><italic id="_italic-1017">r</italic><italic id="_italic-1018">e </italic>= 5 + 1 = 6 Skor 6 termasuk dalam resiko sedang dan perlu dilakukan perbaikan tetapi bukan dalam waktu dekat.</p>
    </sec>
    <sec id="heading-9d1d57c7bdf5233d8b704c8677834a78">
      <title>Kesimpulan</title>
      <p id="_paragraph-87">Dari penelitian yang sudah dilakukan dengan metoed REBA didapat nilai rata-rata awal sebesar 11 yang termasuk level resiko tinggi dan perlu segera dilakukan perbaikan. Perbaikan postur kerja dilakukan dengan cara merancang alat bantu kerja yang berupa alat bantu kerja, dalam perancangan alat bantu kerja menggunakan metode Ergonomi <italic id="_italic-1019">P</italic><italic id="_italic-1020">a</italic><italic id="_italic-1021">r</italic><italic id="_italic-1022">ti</italic><italic id="_italic-1023">s</italic><italic id="_italic-1024">i</italic><italic id="_italic-1025">pa</italic><italic id="_italic-1026">t</italic><italic id="_italic-1027">o</italic><italic id="_italic-1028">r</italic><italic id="_italic-1029">i</italic>dan menggunakan data <italic id="_italic-1030">an</italic><italic id="_italic-1031">t</italic><italic id="_italic-1032">h</italic><italic id="_italic-1033">r</italic><italic id="_italic-1034">o</italic><italic id="_italic-1035">po</italic><italic id="_italic-1036">metri</italic>dengan dimensi lebar alat bantu kerja 35 cm dan panjang alat bantu kerja 22 cm. Setelah dilakukan perbaikan alat bantu kerja, dengan diperoleh skor rata-rata yang lebih rendah, yaitu sebesar 6 yang termasuk level resiko sedang. Alat bantu kerja yang telah dibuat dapat membantu pekerja untuk membantu memperbaiki postur kerjanya dalam melakukan aktivitas kerjanya, sehingga dapat meminimalisasi resiko cidera serta mempermudah melakukan pengecekan pada produk sehingga mampu meminimkan cacat pada produk.</p>
    </sec>
  </body>
  <back />
</article>